Մեքսիկայի քարանձավում գտնվող ստալակտիտի քիմիական հետազոտությունները գիտնականներին տվել են հնարավորություն պարզելու, որ 13-ամյա երաշտը և մի քանի այլ երկարատև երաշտներ կարող էին դեր խաղալ մայաների քաղաքակրթության անկման մեջ, հայտնում է Science Daily-ն։

Քեմբրիջի համալսարանի հետազոտողներն ուսումնասիրել են ստալակտիտի թթվածնի իզոտոպները՝ վերականգնելով մ.թ. 871-1021 թթ. ընթացքում եղած խոնավ և չոր եղանակի սեզոնների տեղումները, որոնք համընկնում են մայաների ուշ դասական շրջանի հետ։ Գիտնականներին առաջին անգամ հաջողվել է մանրամասն պարզել «մայաների կոլապս» ժամանակաշրջանի կլիմայական պայմանները՝ ուսումնասիրելով անկման շրջանի յուրաքանչյուր սեզոնը:

Այդ ընթացքում հարավային քաղաքները, որոնք տեղակայված էին կրաքարային սարահարթերի վրա, լքվեցին, դինաստիաներն անհետացան, իսկ քաղաքակրթությունը կորցրեց իր քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունը։ Յուկատանի թերակղզու քարանձավում ստացված տվյալները ցույց են տվել ութ խոնավ սեզոնի երաշտ, որոնցից ամենաերկարը տևել է 13 տարի։ Այս կլիմայական փոփոխությունները համահունչ են հնագիտական վկայություններին՝ հյուսիսային քաղաքներում, ինչպիսիք են Չիչեն-Իցանը, ժամանակավորապես դադարել էր հուշարձանների շինարարությունն ու քաղաքական ակտիվությունը։

Ստալակտիտների առաջացումը կապված է կաթող ջրի հանքանյութերի կուտակումով, ինչը հետազոտողներին թույլ է տալիս մանրամասն տեղեկություններ ստանալ կլիմայի մասին՝ տարբեր սեզոնների համար։ Այսպիսով, նրանք կարողացան հաշվի առնել երաշտների տևողությունը և գնահատել նրանց ազդեցությունը մայաների գյուղատնտեսության վրա։ Նույնիսկ ջրամատակարարման համակարգերի առկայության դեպքում, երկարատև երաշտները կարող էին խիստ անդրադառնալ հասարակության վրա։

Ստալակտիտից ստացված տվյալները համընկնում են մայաների հուշարձանների վրա գրանցված ամսաթվերի հետ, երբ գրեթե չեն պահպանվել արձանագրություններ երկարատև երաշտների ժամանակներում։

Հետազոտողները դեռ նշում են, որ նման տվյալները կարևոր են մայաների կյանքի պատկերը վերականգնելու համար և կարող են լույս սփռել մարդու ու կլիմայի փոխազդեցության վրա։ Բացի այդ, ստալակտիտները կարող են կարևոր տեղեկություններ տրամադրել արևադարձային փոթորիկների հաճախականության և ինտենսիվության մասին՝ վերականգնելով անցյալի կլիմայական գործընթացները։