Զանաքքալեի համալսարանի հնագետները հայտնաբերել են մոտ 5000 տարի առաջ հարավ-արևելքում տեղի ունեցած երկրաշարժի հետքեր: Նախագծի ղեկավար պրոֆեսոր Սավաշ Սարիալթունի խոսքով՝ այս ցնցումները հանգեցրել են վաղ բրոնզի դարի կավե շինության փլուզմանը: Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Arkeonews հանդեսում:

Չայոնյու Թեփեշի նախապատմական բնակավայրի տարածքում գիտնականները հայտնաբերել են հինգ մետրից ավելի երկարությամբ պատ, որը ամբողջությամբ փլուզվել է:

«Դա ցույց է տալիս, որ շենքն արդեն լքված է եղել երկրաշարժից առաջ: Մենք այնտեղ չենք հայտնաբերել կենցաղային իրեր կամ հրդեհի հետքեր: Պարզ է, որ բնակիչները արդեն հեռացել էին, և սեյսմիկ ցնցումները ոչնչացրել են շինությունը»,- մեկնաբանել է Սարիալթունը:

Պատի կառուցման համար կիրառված կարմրավուն աղյուսները իրենց գույնը ստացել են ոչ թե թրծումից, այլ հեմատիտով հարուստ կավից, ինչը թույլ է տալիս բացահայտել, թե ինչ նյութեր էին օգտագործում բրոնզի դարի շինարարները:

Չնայած Չայոնյու բլրի տակ որևէ բեկվածքային գծի բացակայությանը, երկրաբանները ենթադրում են, որ երկրաշարժն առավել հավանական է կապված Դիարբեքիրից հյուսիս գտնվող Էլազիգ Սիվրիգե գոտու ակտիվության հետ։ Վնասի բնույթը ցույց է տալիս, որ ցնցումները չափավոր, բայց ազդեցիկ էին՝ ստիպելով պատին ընկնել ամբողջությամբ առանց պառակտվելու։

Վերին Տիգրիսի ավազանի այլ վայրերում հին երկրաշարժերի նմանատիպ հետքեր են հայտնաբերվել, ինչը հաստատում է, որ հարավարևելյան Անատոլիան վաղուց սեյսմիկ ակտիվություն ունեցող տարածաշրջան է եղել։

Գիտնականների կարծիքով, Չայոնյու Թեփեշին կարևոր դեր է ունեցել վաղ մարդկային նորարարություններում՝ բույսերի և կենդանիների ընտելացումից մինչև կազմակերպված ճարտարապետության առաջացում։ Ամենավերջին հայտնաբերումները վաղ բրոնզի դարից ցույց են տալիս, որ բնակավայրը շարունակել է ծաղկել նեոլիթյան շրջանից երկար ժամանակ հետո, կապը պահպանելով հնագույն նախապատմական աշխարհի և քաղաքային քաղաքակրթության զարգացման միջև:

«Չայոնյուն ներկայացնում է ոչ միայն առաջին ֆերմերների պատմությունը, այլև այն, թե ինչպես նրանք հաջողությամբ գոյատևեցին երկրաշարժերին՝ այն երևույթ, որը մինչ օրս էլ խթան է հանդիսանում ներկայիս Թուրքիայի համար»,- ավելացրել է Սարիալթունը։