Խնածախ գյուղում հողերը քարքարոտ են, և դրանց մշակումը գյուղացիների համար մեծ դժվարություն է ներկայացնում։ Գյուղը մեծ մասամբ հիմնված էր անասնապահության վրա, բայց 44-օրյա պատերազմը փոխեց գյուղացիական տնտեսական կյանքը։ Արոտավայրերի մեծ մասը կորցվել է կամ գտնվում է այնքան մոտ սահմանին, որ դրանց օգտագործումը դարձել է անհնար։

«Արոտավայրերի կորուստը զգալիորեն անդրադարձել է անասնապահության վրա, և խոշոր եղջերավոր անասունների գլխաքանակը նվազել է մոտ 40 տոկոսով՝ 2020 թվականի համեմատ։ Արոտավայրերի մոտ 10 տոկոսը կամ շուրջ 200 հա այժմ օգտագործել հնարավոր չէ՝ սահմանին մոտ լինելու պատճառով», – ասում է Խնածախի վարչակազմի ղեկավար Սեյրան Միրզոյանը։

2020 թվականին Սյունիքի և Վայոց ձորի իրավիճակի էսկալացիայի արդյունքում Միջազգային Կարմիր խաչի կոմիտեն իրականացնում է մի շարք ծրագրեր՝ որմով օգնում է գյուղացիներին փոխհատուցել իրենց կորուստները։ Այդ ծրագրերից մեկի մեջ մտնում է տնամերձ հողերի մշակման աջակցության ապահովումը։ Ծրագրի հիմնական նպատակկետերը Սյունիքի սահմանամերձ գյուղերի բնակիչներն են։

«ՄԿԽԿ-ի օգնությամբ մշակվել է Խնածախի մոտ 80 հա հողի տարածք, որը պատկանում է տեղի բնակիչներին։ Կան հողեր, որ 30 տարի չեն մշակվել, և դրանց մշակման համար պակասում է տեխնիկա։ Ծրագրից օգտվել է շուրջ 70 ընտանիք։ Տեխնիկան չի բավարարում, և հողը շարունակում է մնալ քարքարոտ։ Համայնքն ունի տեխնիկայի կարիք, բայց այն ժամանակին հասնելու դեպքում աշխատանքային սեզոնը հասցնում է ավարտվել», – նշեց Միրզոյանը՝ հավելելով, որ գյուղն ունի մոտ 950 հա վարելահող, բայց օգտագործվում է դրա մի փոքր մասը։

Միրզոյանի խոսքով, թեև ՀՀ կառավարությունը պատրաստ է աջակցել հողերի մշակմանը, սակայն խնդիրներ կան. մոտ 30 տոկոս գյուղացիների հողի անունը չի գրանցվել, ինչի պատճառով նրանք չեն կարողանում օգտվել սուբսիդիայից։ Փաստացի օգտագործվում է միայն 300–350 հա հող, ինչը գյուղի հնարավորությունների մեկ երրորդն է։ Դասից բացի, մոտ 38 հա մասնավոր հողամիսեր չեն մշակվում, քանի որ վերածվել են չեզոք գոտու։ Գյուղում ջրի հասանելիությունը խնդիր է։ Ոռոգման ջուրը հասանելի է միայն գյուղացիների մոտ քառորդին։

Բացի հող մշակելու դժվարություններից և ջրի պակասից, գյուղում աշխատատեղերի բացակայությունն էլ արտագաղթի գլխավոր պատճառներից մեկն է։ «Գյուղացիների արտագաղթը հիմնականում պայմանավորված է աշխատատեղերի բացակայությամբ։ Այս հարցը կարելի է լուծել փոքր ձեռնարկությունների հիման վրա։ Շատ անգամ առաջարկներ ենք ներկայացրել, բայց պատասխան չենք ստացել։ Որպես տարբերակ՝ կարելի է ստեղծել կարի արհեստանոց, որտեղ կաշխատեք 15–20 ընտանքիներ։ Գաղափարներ շատ կան։ Կարելի է ջերմոցներ և խելացի ֆերմաներ ստեղծել, բայց դա կրկին հանգում է ջրի խնդրին։ Եթե ջրի խնդիրը լուծվի, մենք կարող ենք առաջ շարժվել։ Ինչպես արդեն նշեցի, հիմնական խնդիրը ոռոգման ջուրն է, խմելու ջրի հետ կապված ինչ-որ խնդիր չկա, ի վերջո կարելի է օգտվել բնական աղբյուրներից», – ասում է Սեյրան Միրզոյանը։

Խնածախի սահմանային իրավիճակի վերաբերյալ, գյուղապետը նշում է, որ ընդհանուր առմամբ այն հանգիստ է, անասունները դաշտում են, բայց հակառակորդի շարժումների նկատմամբ զգոնություն պահպանվում է։