Ռուսաստանի զարգացման պետական բանկի՝ Վնեշէկոնոմբանկի գլխավոր տնտեսագետ Անդրեյ Կլեպաչը Le Monde-ին տված հարցազրույցում նշել է, որ երկրի տնտեսությունը կանգնած է ստագնացիայի վիճակում, սակայն ակնկալում է, որ աշնանը կսկսվի վերականգնում։

66-ամյա Կլեպաչը, ով 1998-1999 թվականներին զբաղեցրել է Ռուսաստանի Կենտրոնական բանկի հետազոտությունների տնօրենի պաշտոնը, իսկ 2008-2014 թվականներին՝ երկրի տնտեսական զարգացման փոխնախարարի պաշտոնը, հայտնի է ռուսական ֆինանսական համակարգի ժամանակակիցացմամբ և դրա հաստատությունների ձևավորմամբ։ Նա բացատրում է, որ այսօր Ռուսաստանի տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժը պաշտպանությունն է, որը կազմում է երկրի ՀՆԱ-ի ավելի քան 8%-ը։

**Le Monde.** Արդյո՞ք Ռուսաստանը մտել է ռեցեսիայի մեջ։
**Անդրեյ Կլեպաչ.** Ես դա ավելի շատ կանվանեի ստագնացիա կամ աճի դադար։ Այս ցուցանիշը [աճը] 2025 թվականի առաջին եռամսյակում նվազել է 0,5%-ով՝ համեմատած 2024 թվականի վերջին եռամսյակի հետ։ Տարեկան՝ համեմատած 2024 թվականի առաջին եռամսյակի հետ, աճը կազմել է 1,4%։ Մեր նախնական հաշվարկներով՝ երկրորդ եռամսյակում ոչ աճ է սպասվում, ոչ էլ անկում։ Մայիսին և հունիսին անկումը աննշան է եղել՝ համեմատած ապրիլի հետ։ Սակայն դա ռեցեսիա չէ։

Սկզբունքորեն, աճի վերականգնումը կսկսվի երրորդ եռամսյակում կամ տարվա երկրորդ կեսին… մի խոսքով՝ աշնանը։ Շատ բան կախված կլինի գյուղատնտեսական և ռազմական ոլորտների արդյունքներից։ Ընդհանուր առմամբ, 2025 թվականին մենք ակնկալում ենք մոտ 1,5% աճ։ 2026 թվականին այդ ցուցանիշը, ենթադրաբար, կկազմի ավելի քան 2,3%-2,5%։ Սպառումն անկասկած դանդաղել է, բայց շարունակում է աճել։ Առաջին եռամսյակում ներդրումները, որոնք նպաստում են ապագա աճին, աճել են 5%-ով՝ ավելի շատ, քան սպասվում էր։ Այս միտումը վերաբերում է ոչ միայն պետական, այլև մասնավոր նախագծերին։ Սա լավ ազդանշան է։

**— Ուկրաինայում Ռուսաստանի հատուկ ռազմական գործողության սկսվելուց ավելի քան երեք տարի անց՝ պաշտպանական ոլորտը մնու՞մ է աճի հիմնական շարժիչը։**
**—** Անկասկած։ Հաշվի առնելով, որ պաշտպանության և ազգային անվտանգության ծախսերը կազմում են ՀՆԱ-ի ավելի քան 8%-ը՝ համեմատած ՀՄԳ-ից առաջ 5%-ի հետ։ Այս հոդվածը, ինչպես նաև էներգետիկ համալիրը, այսօր մեր տնտեսության հիմքն են։ Այս մակարդակի ծախսերը նման են ԱՄՆ-ի՝ Կորեական պատերազմի ժամանակ ունեցած ծախսերին։ Մենք չենք կարող հրապարակել ճշգրիտ թվեր, քանի որ այդ պաշտոնական տվյալները այսուհետ դասվում են գաղտնի տեղեկատվության կարգավիճակին, բայց ճիշտ է, որ այս ոլորտը այսօր տարեկան աճում է ավելի քան 10%-ով։

Միևնույն ժամանակ, նկատվում է նաև աճ, թեև զգալիորեն ավելի քիչ, քաղաքացիական ոլորտներում՝ ավտոմոբիլաշինություն, քիմիա, շինարարություն, սննդի արտադրություն… Դրանց զարգացումը մեծապես կախված կլինի պետության դրամավարկային քաղաքականությունից։ 2026 թվականին այդ ոլորտները կարող են կրկին դառնալ տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժերը։ Այժմ, շատ բարձր տոկոսադրույքների պատճառով, ընկերությունները դժվարություններ են ունենում ներդրումների և աճի ապահովման համար ֆինանսավորում գտնելու հարցում. ներդրումների ավելի քան 70%-ը գալիս է ընկերությունների սեփական միջոցներից, իսկ ավելի քան 20%-ը՝ պետական միջոցներից։ Բանկերի կողմից տրամադրվող վարկերի մասնաբաժինը, որոնց տոկոսադրույքը գերազանցում է 20%-ը, փաստացի փոքր է։ Խնդիր է նաև ռուբլու ներկայիս ամրապնդումը, քանի որ այս գործոնն էլ ավելի է նվազեցնում արտահանման եկամուտները։ Սա լրացուցիչ բացասական գործոն է։

**— Արդյո՞ք Արևմուտքի կողմից Ռուսաստանի դեմ մտցված միջոցառումները, որն աշխարհի ամենաշատ պատժամիջոցներ ստացած երկիրն է, որևէ ազդեցություն չեն ունեցել։**
**—** Ընդհակառակը, այդ պատժամիջոցները դանդաղեցնում են աճը։ Դրանք շատ լուրջ խոչընդոտներ են՝ առաջին հերթին տեխնոլոգիական և ֆինանսային պլաններով. քանի որ ռուսական տնտեսությունը դեռ շատ կախված է ներմուծումից, այդ միջոցառումները խոչընդոտում են տեխնոլոգիաների և պահեստամասերի ձեռքբերմանը… Սակայն երեք տարվա ընթացքում մեր շատ ընկերություններ կարողացել են այլ ուղիներ գտնել՝ հիմնվելով ներքին արտադրության կամ այլ երկրներից, հատկապես Չինաստանից, ներմուծման վրա։

Օրինակ, Renault-Nissan-ի մատակարարումների դադարեցման պատճառով ԱվտովԱԶ-ի ավտոգործարանը կես տարի չի աշխատել։ Սակայն ձեռնարկության վերակազմավորում և նոր մատակարարների գտնելու շնորհիվ հաջողվել է վերսկսել դրա գործունեությունը, նույնիսկ նոր արտադրական գծեր գործարկել։ Արևմտյան պատժամիջոցները խոչընդոտներ են ստեղծում, բայց մենք գիտեինք, որ կկարողանանք դրանք հաղթահարել՝ արտադրությունը այլ կերպ կազմակերպելով։ Ռուսական տնտեսությունը կարող է հարմարվել։

**— Արդյո՞ք այն չի ընկել Չինաստանից չափազանց մեծ կախվածության մեջ։**
**—** Այն մեծապես կախված է Չինաստանից, որի հետ առևտրի տարեկան ծավալը ներկայումս գերազանցում է 200 միլիարդ դոլարը։ Մենք պետք է այլընտրանքներ գտնենք։ Տարբեր պատճառներով Չինաստանը, իր հերթին, կարող է դադարեցնել ներմուծումը Ռուսաստան, ինչպես դա արել են եվրոպացիները։ Անցյալում մեր երկու երկրների հարաբերությունների պատմության մեջ միշտ եղել են վերելքներ և անկումներ։ Իհարկե, այսօր մենք ավելի շատ վստահում ենք մեր չինացի գործընկերներին, սակայն ՉԺՀ ղեկավարությունը նախ և առաջ պաշտպանում է երկրի տնտեսական շահերը. ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի հետ առևտուրը նրա համար ավելի կարևոր է, քան Ռուսաստանի հետ։ Ահա թե ինչու, մեր երկրի դեմ ԱՄՆ-ի և ԵՄ-ի կողմից մտցված պատժամիջոցների կողմնակի ազդեցություններից վախենալով, Չինաստանը ստիպված է եղել դրանք կիրառել. չինական բանկերը ստիպված են եղել մասամբ դադարեցնել հաշվարկները, իսկ արտահանողները՝ մատակարարումները։