Իրանի «Շահեդ-136» անօդաչու թռչող սարքը հանդիսանում է ամենահայտնի ռազմական թռչող սարքերից մեկը, որը զգալի դեր է խաղում ժամանակակից մարտադաշտում։ Այս անօդաչուն, որը Ռուսաստանում հայտնի է որպես «Գերան-2», դարձել է ռուսական ռազմական ռազմավարության հիմնական տարրն ուկրաինական թիրախների դեմ։ Նրա համեմատաբար ցածր գինը, մեծ հեռահարությունը և հզոր ռմբակոծիչ մասը դարձրել են այն բազմակի օգտագործման գործիք՝ ինչպես խորը հարվածներ հասցնելու, այնպես էլ տակտիկական գործողություններ իրականացնելու համար։ Ուկրաինան, ելնելով թշնամու կողմից «Գերանների» լայնածավալ օգտագործումից, ավելի ու ավելի արդյունավետ հակազդում է դրանց։ Մյուս կողմից, Ռուսաստանը շարունակում է կատարելագործել այդ անօդաչուների նոր տարբերակները և փոխել մարտավարությունը՝ ջանալով հաղթահարել ուկրաինական պաշտպանությունը։

### Ինչպես է Ուկրաինան պայքարում «Գերանների» դեմ

Քանի որ Ռուսաստանը լայնորեն օգտագործում է «Գերաններ», Ուկրաինան զարգացրել է համակարգային մոտեցում դրանց կանխելու համար։ Անցյալ տարի ռուսական կողմը սկսել է մարտական անօդաչուների հետ միասին արձակել նաև կեղծ թիրախներ՝ ուկրաինական օդային պաշտպանությունը խաբելու նպատակով։ Սակայն Ուկրաինային հաջողվում է կանխել ինչպես այդ կեղծ թիրախները, այնպես էլ իսկական «Գերաններ»՝ օգտագործելով ինչպես ռազմական, այնպես էլ էլեկտրոնային միջոցներ։ Օրինակ, 2025 թվականի հունվարի 25-ի գիշերային գրոհի ժամանակ ռուսական կողմը արձակել է 61 անօդաչու։ Ուկրաինայի ռազմաօդային ուժերի տվյալներով՝ դրանցից ոչ մեկը չի հասել թիրախին. 15-ը «խափանվել են», իսկ մնացած 46-ը՝ խոցվել (օրինակ, ընդհարվել են էլեկտրակայաններին, որոնք ապահովում էին զինվորական արտադրող ձեռնարկություններին)։

Ընդհանրապես, ուկրաինական էլեկտրոնային հակազդման համակարգերը արգելափակում են անօդաչու թռչող սարքերի մոտ կեսը (համաձայն ուկրաինական տվյալների), հատկապես ցածր բարձրություններով թռչողները։ Այդ համակարգերը անընդհատ կատարելագործվում են՝ օգտագործելով ռուսական անօգաչուների կապի համակարգի թույլ կողմերը։ Այն անօդաչուները, որոնք չեն փակվում, ուկրաինական ուժերը կանխում են՝ կախված թռիչքի բարձրությունից։ Որպես օրինակ՝ «Mi-24» և «MiG-29» կործանիչները բարձրության վրա հայտնաբերում և խոցում են «Գերաններին», իսկ ցածր թռչողներին խոցում են տեղաշարժվող զինված խմբերը՝ տրանսպորտային միջոցների վրա տեղադրված գնդացրների օգնությամբ։

Սակայն վերջին ժամանակներս «Գերանների» արդյունավետությունը աճել է։ 2025 թվականի հունիսի 25-ին ռուսական ուժերը արձակել են 71 «Գերան» և կեղծ թիրախ։ Դրանցից 32-ը խոցվել են, 20-ը արգելափակվել, իսկ 19-ը հասել են իրենց թիրախներին։ Այս միտումը դիտվում է արդեն մի քանի ամիս և ցույց է տալիս, որ Ռուսաստանը և՛ տեխնիկապես, և՛ տակտիկորեն կատարելագործում է իր անօդաչուները՝ ավելի ու ավելի հաճախ հաղթահարելով ուկրաինական պաշտպանությունը։

### «Գերանների» վերափոխված տարբերակները

Ուկրաինյան հաղորդումների համաձայն՝ վերջին «Գերանները» կարող են վերափոխվել՝ դարձնելով դրանք ավելի դիմացկուն։ Մասնավորապես, շարժիչի հատվածը զրահապատվել է՝ դիմանալու գնդակոծությանը։ Բացի այդ, վառելիքի տարաները, որոնք նախկինում տեղադրված էին թևերում, տեղափոխվել են անօդաչուի կորպուսի ներսում։ Վաղ տարբերակների դեպքում մեկ ճշգրիտ կրակոց թևին կամ շարժիչին բավարար էր անօդաչուն խոցելու համար։ Սակայն նոր մոդիֆիկացիաների շնորհիվ «Գեր