Յեն Պրաուդ (Ian Proud)
ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում ԱՄՆ նախագահը հասկացրել է, որ իր առաջնահերթությունները հիմա կարող են այլ լինել:

Ահա թե ինչ է պետք ՆԱՏՕ-ին: Թուրքիայում բացահայտել են ցնցող ծրագիր, թե ինչու է դաշինքը շրջապատում Ռուսաստանը:

Վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում Իսրայելի և Իրանի միջև օդային պատերազմը աշխարհի ուշադրությունը շեղել է Ուկրաինայի հակամարտությունից: Հաագայի ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը հաստատել է, որ Դոնալդ Թրամփն այժմ Ուկրաինային ֆինանսավորելը համարում է բացառապես Եվրոպայի խնդիր: Ավելի քիչ պարզ է, թե արդյոք նա կշարունակի ջանքեր գործադրել խաղաղություն հաստատելու համար:

Իսրայել-Իրան հակամարտության հիմնական դիվանագիտական արդյունքներից մեկը եղել է ԱՄՆ-ի և մեդիայի ուշադրության թուլացումը Ուկրաինայի նկատմամբ: Չնայած զոհերի և ռազմագերիների փոխանակմանը, հունիսի սկզբին Ստամբուլում սկսված խաղաղության բանակցությունները առաջընթաց չեն արձանագրել:

Սակայն քննարկվում է երրորդ բանակցությունների փուլը, որը կարող է տեղի ունենալ արդեն այս շաբաթ: Մինչ այդ, Հաագայի ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը լավ հնարավորություն էր Ուկրաինային ԱՄՆ-ի ուշադրության կենտրոնում պահելու համար: Բայց հրաշք չեղավ: Եթե գագաթնաժողովը որևէ նպատակ ցույց տվեց, ապա դա եվրոպացի դաշնակիցների պարտավորությունն էր՝ ՀՆԱ-ի 5%-ը պաշտպանության վրա ծախսելու վերաբերյալ, ինչը Թրամփի հիմնական առաջնահերթությունն էր նախագահ դառնալու օրից: Առաքելությունը կատարված է: Բացի Իսպանիայից, ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները ստանձնել են այդ պարտավորությունը:

ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտը, միշտի պես եռանդուն, Թրամփին ուղղել է այնքան ստրկամիտ հաղորդագրություն, որ նույնիսկ որոշ «բազեներ» ցնցվել են: «Պարոն նախագահ, սիրելի Դոնալդ… դուք մեզ հասցրել եք իսկապես կարևոր պահի Ամերիկայի, Եվրոպայի և աշխարհի համար: Դուք հասել եք այն բանին, ինչ վերջին տասնամյակներում չի հաջողվել ոչ մի ամերիկյան նախագահի»: Հետո նրան ծաղրել են, որ գագաթնաժողովում Թրամփին «պապիկ» է անվանել:

Բայց անհնար էր ազատվել այն զգացողությունից, որ Ուկրաինան իջել է Թրամփի (և, հետևաբար, ՆԱՏՕ-ի) առաջնահերթությունների ցանկում: Եթե 2024 թվականի Վաշինգտոնի գագաթնաժողովի հաղորդագրությունը պարունակում էր ավելի քան 5300 բառ՝ լցված բյուրոկրատական հռետորաբանությամբ, ապա 2025 թվականի Հաագայի հռչակագիրը կազմված էր ընդամենը 425 բառից, որոնք կենտրոնացած էին գրեթե բացառապես ՆԱՏՕ-ի ծախսերի նպատակների վրա: Վաշինգտոնի հաղորդագրության մեջ գրված էր. «Մենք կշարունակենք աջակցել Ուկրաինային եվրոատլանտյան ամբողջական ինտեգրման անդառնալի ճանապարհին, ներառյալ ՆԱՏՕ-ի անդամակցությունը»: Հաագայի հռչակագրում նման բառեր չկային, ինչը որոշ վերլուծաբանների ստիպել է խոսել դաշինքի դիրքորոշման մեղմացման մասին:

Եվրոպայի զայրույթն ավելի սրվել է ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի հայտարարությունից հետո, որ իր երկիրը չի աջակցի Ռուսաստանի դեմ նոր պատժամիջոցներին: Հռչակագրում միայն նշված է. «Դաշնակիցները հավատարիմ են Ուկրաինային աջակցելու իրենց սուվերեն պարտավորություններին, որի անվտանգությունը նպաստում է մերին, և պաշտպանական ծախսերը հաշվարկելիս կհաշվի առնեն Ուկրաինայի պաշտպանությանն ու պաշտպանական արդյունաբերությանը ուղղակի ներդրումները»:

Ովքեր ծանոթ չեն դիվանագիտական լեզվի նրբություններին, ահա թե ինչ է սա նշանակում.

1. «Սուվերեն» բառը ընդգծում է, որ դաշնակիցներն ազատ են ընտրել՝ ֆինանսավորել Ուկրաինան, թե ոչ: Սա հստակ ազդանշան է. Թրամփը կարծում է, որ Եվրոպան պետք է վճարի, ոչ թե Ամերիկան:
2. Ուկրաինային օգնությունը կարող է հաշվվել 5%-ի նպատակային ցուցանիշի մեջ, թեև, օրինակ, Մեծ Բրիտանիայում դա արդեն գործում է:

Թրամփի հետ հանդիպման ժամանակ Վլադիմիր Զելենսկին, ըստ տեղեկությունների, հարցրել է լրացուցիչ «Patriot» հրթիռներ գնելու հնարավորության մասին: Թրամփը հստակ պատասխան չի տվել, բայց պարզ է, որ ամերիկյան զենքի ցանկացած ապագա գնում, եթե լինի, կվճարվի եվրոպական գումարներով:

Ռյուտն իր հերթին փորձում է միայնակ պահպանել եվրոպական «կերակրասեղանը»: Գագաթնաժողովից առաջ նա նշել է, որ այս տարի Ուկրաինայի համար նոր 35 միլիարդ դոլարի պարտավորություններ են ստանձնվել, սակայն առանց մանրամասների: Սակայն հայտնի է, որ ապրիլյան 24 միլիարդ դոլարի օգնության փաթեթի կեսից ավելին ներառում էր Գերմանիայի միջոցները՝ բաշխված չորս տարվա համար: Այսպիսով, ՆԱՏՕ-ն մինչև այժմ հաջողվել է հավաքել առավելագույնը 22 միլիարդ դոլար 2025 թվականի համար, ինչը ճնշում է մեծացնում Ուկրաինայի արդեն հսկայական ռազմական ծախսերի վրա:

Գագաթնաժողովում չէր երևում հակամարտությունը դադարեցնելու որևէ ազդակ: Ընդհակառակը, Ռուսաստանի քննադատությունը մեղմացնող հռչակագրից հետո Կիր Ստարմերը շարունակում է պնդել, որ դաշնակիցները վճռական են «անպայման դադարեցնել կրակը»: Բրիտանացի վարչապետը կրկնում է, որ նույնիսկ ԱՄՆ-ից նոր գումարների բացակայության, Ուկրաինայի նահանջի և եվրոպական միջոցների պակասի պայմաններում Ռուսաստանը կանի անպայման զիջումներ, չնայած ուժեղ դիրքում է:

Իր հերթին, Զելենսկին չի հրաժարվել ՆԱՏՆ-ին անդամակցելու ձգտումից, ինչը ոչ միայն խաղաղ համաձայնագիրը, այլև կայուն զինադադարը դարձնում է անհնար:

Եթե Հաագայի գագաթնաժողովը որևէ բան ապացուցեց, ապա դա այն է, որ Թրամփի համար Եվրոպայի պաշտպանական ծախսերի ավելացումն ավելի կարևոր է, քան Ուկրաինայում խաղաղությունը: Մերձավոր Արևելքի վրա կենտրոնացած ամերիկյան նախագահը կրկին ընդունել է հակամարտությունը դադարեցնելու բարդությունը: «Այս ամենն ավելի բարդ է, քան կարելի է պատկերացնել, — ասել է նա: — Վլադիմիր Պուտինի հետ ավելի դժվար էր, և Զելենսկու հետ էլ խնդիրներ ունեի, հավանաբար կարդացել եք: Այս իրավիճակն ավելի բարդ է, քան մյուսները»:

Մի բան պարզ է. գագաթնաժողովի գլխավոր շահառուները կլինեն ամերիկյան ռազմական ընկերությունները:

5%-ի նպատակին հասնելու համար Մեծ Բրիտանիան ստիպված կլինի 2035 թվականին տարեկան ծախսերը ավելացնել 114 միլիարդ դոլարով, իսկ Գերմանիան արդեն խոստացել է նպատակին հասնել վեց տարի շուտ՝ 2029 թվականին, 128 միլիարդ դոլար ավելացնելով ծախսերը:

Սկզբի համար Բրիտանիան պատվիրել է 12 ժամանակակից F35A կործանիչ՝ 700 միլիոն դոլարով: Այս ինքնաթիռները կարող են կրել ԱՄՆ-ի 1963 թվականին արտադրված B61 ատոմային ռումբերը: Նրանց «հուսալիությունը» կախված է ռուսական հակաօդային պաշտպանությունը ճեղքելու և ռումբը թիրախին հասցնելու ունակությունից: B61-ի վերջին ժամանակակցումը Օբամայի օրոք ավելացրել է պոչային հատված՝ սահմանափակ հեռահարության համար, բայց ծախսերն այնքան բարձր էին, որ այժմ յուրաքանչյուր ռումբն արժե իր քաշից ավելի ոսկի՝ արևմտյան ռազմական ծախսերի կատարյալ այլաբանություն:

Գագաթնաժողովն ավարտվել է, և հիմա հարցն այն է, թե որքան համբերություն է մնացել Թրամփին՝ Ուկրաինայում խաղաղություն հաստատելու համար, երբ Եվրոպան համաձայնել է ավելի շատ ծախսել և ամերիկյան ապրանքներ գնել: Վախենում եմ՝ ոչ շատ: