“`html

Իսրայելի և Պաղեստինի հակամարտությունը խոր արմատներ ունի պատմության մեջ եւ տևում է արդեն երկար տարիներ։ Թե երբ է սկսվել երկու երկրների այս բախումը, ինչու է այն սրվել, ինչպես է զարգացել ժամանակի ընթացքում, ինչու ՀԱՄԱՍ-ը սրել է իր դիրքերը 2023թ. հոկտեմբերին եւ թե այս պատերազմը ինչ հետևանքներ կարող է ունենալ՝ կարդացեք ստորև։

Իսրայելի եւ Պաղեստինի հակամարտությունը
Իսրայելի եւ Պաղեստինի միջև հակամարտությունը համարվում է աշխարհի ամենաերկար տևող հակամարտություններից մեկը եւ շարունակվում է արդեն 75 տարի։

Պատմություն, պատճառներ եւ մեղավորներ
20-րդ դարի սկզբին Իսրայել պետություն գոյություն չուներ. հրեաները ապրում էին սփյուռքում՝ ամբողջ աշխարհով մեկ, մինչդեռ Պաղեստինը գտնվում էր Օսմանյան կայսրության տիրապետության տակ։

Ինչպես սկսվեց
Պաղեստինյան խնդրի եւ արաբա-իսրայելական հակամարտության սկզբնավորման պարզաբանման համար պատմաբան Ալեքսանդր Ռուդոյը առաջարկում է վերադառնալ մեկ դար առաջ՝ 20-րդ դարի սկիզբ։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո սկսվեց աշխարհի նոր վերաբաժանում։ Թուրքիան, որը Գերմանիայի դաշնակիցն էր, պարտություն կրեց, եւ Օսմանյան կայսրությունը կործանվեց։ Հաղթական տերությունները սկսեցին բաժանել նրա տարածքները։ 1916թ. Անգլիան, Ֆրանսիան եւ Ռուսաստանը ստորագրեցին Սայքս-Պիկոյի գաղտնի համաձայնագիրը, որով սահմանվեցին նրանց շահերը Մերձավոր Արևելքում։ Ավելի ուշ նրանց միացավ Իտալիան։ Այս համաձայնագրով Պաղեստինի համար նախատեսվեց միջազգային վերահսկողություն, որն հետագայում փոխարինվելու էր Անգլիայի վերահսկողությամբ։

1919թ. Փարիզի խաղաղության կոնֆերանսի ժամանակ այս տարածքների համար սահմանվեց մանդատային համակարգ՝ որոշված Ազգերի Լիգայի կանոնադրությամբ։ Այն ստորագրվեց 1919թ. հունիսի 28-ին եւ ընդգրկվեց Վերսալի խաղաղության պայմանագրում։ Մանդատային համակարգի իմաստը կայանում էր նրանում, որ զարգացած երկրներն իրենց հսկողության տակ էին վերցնում նոր տարածքներ եւ պատրաստում դրանք ինքնակառավարման անցնելու համար։ Սա մի տեսակ փոխզիջում էր գաղութային դարաշրջանի պահանջների եւ գաղութների ինքնորոշման իրավունքի ճանաչման անհրաժեշտության միջև։ Պաղեստինի մանդատը ստացավ Մեծ Բրիտանիան։

«Սակայն դրանից քիչ առաջ Բրիտանիայի կառավարությունը կատարեց երկու հիմնական գործողություն, որոնք հակառակ էին միմյանց։ Առաջինը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո արաբներին Պաղեստինի անկախությունը խոստացնելն էր։ Երկրորդը՝ Բալֆուրի հռչակագրի (այն ժամանակվա Բրիտանիայի արտգործնախարարի) ընդունումն էր, որը հավանություն էր տալիս Պաղեստինում «հրեաների համար ազգային օջախ» ստեղծելուն։

19-րդ դարի վերջին աշխարհում սկսվեց սիոնիստական շարժումը, որն առաջ քաշեց հրեական պետությունը նրանց պատմական հայրենիքում վերականգնելու գաղափարը։ 19-րդ դարի վերջում Պաղեստինում ապրում էր մոտ կես միլիոն մարդ, որից միայն 50 հազարը հրեաներ էին։ 1923թ. ուժի մեջ մտած մանդատի վերջնական տարբերակում ներառվեցին այս երկու հակադիր դրույթները։ Այսպիսով, ականը դրվեց։ Մնացածը ժամանակի խնդիր էր»,— բացատրում է փորձագետը։

Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո սկսվեց հրեաների զանգվածային ներգաղթը Պաղեստին։ ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ մեկ տասնամյակում այնտեղ տեղափոխվեց մոտ 100 հազար հրեա։ Սա խիստ դիմադրություն առաջացրեց պաղեստինցիների կողմից արդեն 1920-ականներին։ 1920-ականներին տեղի ունեցան երեք խոշոր բախումներ, իսկ 1929թ. սկսվեց պաղեստինցիների ապստամբությունը, որի հետեւանքով զոհվեց 220 մարդ, իսկ 530-ը վիրավորվեց։ 1930-ականներին Պաղեստին են տեղափոխվել արդեն 232 հազար օրինական միտրանտ։ 1939թ. Պաղեստինի բնակչությունը կազմում էր մոտ 1,5 միլիոն մարդ, որից 445 հազարը հրեաներ էին։

1933թ. Գերմանիայում նացիստների իշխանության գալու եւ հրեաների զանգվածային հալածանքների սկսվելուց հետո հրեա փախստականների հոսքը Պաղեստին ավելի աճեց։ 1936թ. արաբների եւ հրեաների միջև բախումներն ընդլայնվեցին՝ վերածվելով լայնածավալ ապստամբության։ Կազմակերպիչները կոչ էին անում ստեղծել Պաղեստինի ազգային կառավարություն։ Անկարգությունները քննող հանձնաժողովի տվյալներով՝ այդ ժամանակ զոհվեց մոտ 1000 մարդ։ Այս ապստամբությունը եղավ պաղեստինցիների 15-ամյա դիմադրության գագաթնակետը։

1939թ. սկսված Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը ավելի աճեցրեց միտրանտների հոսքը։ Անկարգությունները շարունակվեցին։

«Հիտլերյան Գերմանիան՝ լինելով Բրիտանիայի հակառակորդը, փորձում էր օգտագործել արաբների եւ հրեաների միջև հակասությունները՝ տարածաշրջանը անկայունացնելու եւ տիրող Բրիտանական կայսրությունը թուլացնելու նպատակով։ Մշակվեց հատուկ հոգեբանական պատերազմի ծրագիր, որին մասնակցում էին բազմաթիվ գերմանական գործակալներ։ Պատերազմի ավարտից հետո Պաղեստինի ճակատագիրը դարձավ աշխարհի նոր կարգավորման կարեւոր խնդիրներից մեկը, որտեղ խաչաձևվում էին ԽՍՀՄ-ի, ԱՄՆ-ի եւ Մեծ Բրիտանիայի շահերը»,— նշում է պատմաբան Անատոլի Սիվովը։

Արդյունքում՝ Բրիտանիան 1947