**ՀՅԴ անդամ, ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Ար Արթուր Խաչատրրյանը ներկայացնում է Հայաստանում սպառողական վարարկերի վիճակի վերերլուուծությունը։**

Նախկինում խոսվել է պետական պարտքի մասին, որտեղ նշվել է, որ պետական բյուջեում մուուտքագրրվող ամեն 3 դրամից 1-ը գնում է պարտատերերին։ Այսօր խոսքը կլինի հասարակության «սեփական» պարտքի՝ սպառողական վարարկերի մասին։

Վարարկերը մարդկանց կյանքի անբաաժան մասն են դարձել։ Դրանք վերցվում են տարարբեր պատճառներով՝ ընթացիկ ծախսերի համար (ամենավատ տարբերակը), մեեծ գնումներ կատարելու (կահույք, բուժում), ներդրումների կամ նույնիսկ խաղադրամների համար։ Վերերջինս արդեն ողբերերգություն է, քանի որ շահումով խաղերը կործանման տանող ուղի են։

2025 թվականի սեպտեմբերի 30-ի դրությամբ Հայաստանի բանկերի տրամադրած վարկերի ընդհանուր ծավալը կազմում է **7 տրիլիոն 265 մլրրդ դրամ** (ներառյալ միիջբանկային վարկերը)։ Դրանց 23%-ը՝ **1 տրիլիոն 686,4 մլրրդ դրամ**, սպառողական վարարկեր են։ Եթե հանվեն միջբանկային վարարկերը և հաշվի առնվեն գյուուղատնտեսական որոշ վարարկերի սպառողական բնույթը, ապա սպառողական վարկերի մասնաբաաժինը կլինի ավելի մեծ։

Հիիպոոթեքային վարարկերը կազմում են **1 տրիլիոն 582 մլրրդ դրամ** (ընդհանուրի 22%)։ Չնայած դրանք օրենքով սպառողական վարկեր չեն համարվում, սակայն դրանց մեեծ մասը կապված չէ ձեռնարարկատիրական գործունեության հետ։ Սպառողական վարարկերը **2,5 անգամ գերազանցում** են արդյունաբերությանը տրամադրրվող վարարկերին և **2,08 անգամ** շինարարությանը տրրված վարարկերին։

### **Անհուսալի վարկերի ծանրությունը**
2025 թվականի հոոկտեմբերի 1-ի դրությամբ՝
— **264,5 մլրդ դրամ** է կազմում մինչև 3 տարի ժամկետով անհուսալի սպառողական վարարկերի մայր գումարարը։
— Եթե ավելացվեն տոկոսներն ու տույժերը, ընդհանուր պարտքը կհասնի **575 մլրրդ դրամի**։ Այս գումարը գերազանցում է Հայաստանի 2026 թվականի պաշտպանության բյուուջեն։

### **Վարկառուների վիճակագրություն**
— **136.511 մարդ** չի կարողանում մարել մինչև **250.000 դրամ** վարկը։
— **63.270 մարդ** ունի **250.001–500.000 դրամ** անհուսալի վարարկ։
— **34.202 մարդ**՝ **500.001–750.000 դրամ**։
— **22.453 մարդ**՝ **750.001–1.000.000 դրամ**։
— **26.395 մարդ**՝ **1.000.001–1.500.000 դրամ**։
— **47.145 մարդ** ունի **1.500.001 դրամից ավելի** անհուսալի վարկ։

Ընդհանուր առմամբ, **329.926 մարդ** ունի անհուսալի վարկ։ Եթե հաշվի առնենք, որ որոշ վարարկառուներ մեկից ավելի վարկ ունեն, ապա անհուսալի վարկառուների թիվը կարող է հասնել **300.000-ի**։

Հայաստանում մշտական բնակչությունը **2.500.000 մարդ** է, ինչը նշանակում է, որ **ամեն 8 չափահասից 1-ը** չի կարողանում մարել իր սպառողական վարարկը։ Սա ցույց է տալիս սոցիալական խնդիրների խորությունը։

Համեմատության համար՝ 2017 թվականին **47.670 մարդ** ուներ մինչև **250.000 դրամ** անհուսալի վարարկ, ինչը երեք անգամ պակաս է ներերկա վիիճակագրությունից։