Հայաստանի Հանրապետության դատախազությունն այսօր հայտարարել է միջազգային գիտաժողովի մեկնարկի մասին՝ համագործակցելով «Մատենադարան» Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտ-հիմնադրամի հետ: Միջոցառումը կրում է «Մխիթար Գոշի «Գիրք Դատաստանի»-ն՝ համաշխարհային հիշողության շտեմարանում. արդի իրավունքի միջնադարյան ակունքները» խորագիրը:

Հիշեցնենք, որ 2025 թվականի ապրիլի 10-ին Մատենադարանի հայտով ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի գործադիր խորհրդի 221-րդ նստաշրջանում ընդունվեց, որ 12-րդ դարի գիտնական ու իրավագետ Մխիթար Գոշի «Գիրք Դատաստանի»-ն ընդգրկվի Աշխարհի հիշողության միջազգային ռեգիստրում:

Միջազգային այս գիտաժողովին ներկա էին Հայաստանի Ազգային ժողովի նախագահ Ալեն Սիմոնյանը, ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը և այլ պաշտոնյաներ: Միջոցառմանը մասնակցում էին նաև միջազգային ներկայացուցիչներ, ինչպես նաև գիտական հանրույթի ներկայացուցիչներ Կալիֆոռնիայի համալսարանի և Սոֆիայի համալսարանի դասախոսներից:

Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանը իր ելույթում նշեց, որ այս միջոցառումը չունի նախադեպ. «ՀՀ դատախազությունն ու Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանը միասին հավաքել են իրենց գիտությունների և մասնագիտական նպատակները: Մխիթար Գոշի «Գիրք Դատաստանի»-ի միջազգայնացման ուղղությամբ կատարված աշխատանքները դարձրին այն կատարյալ այցեքարտ հայկական միջնադարյան մտքի համար։ «Դատաստանագիրքը» նորմերի միասնական ժողովածու չէ, այլ՝ քաղաքակրթական հայտ: Գոշը հասարակության մեջ օրենքի գերակայությունը դիտարկում էր որպես անկախ պետականության երաշխիք: Այս մտածողությունն իր կարևորությունն ունի նաև այսօր: Ժամանակի հետ փոխվող արտաքին վիդեոկության ազդեցության հետ մեկտեղ ներքին համախմբվածության կարևորությունը պետք է գիտակցենք»: Նա նաև շեշտեց, որ «Դատաստանագիրքը» թարգմանվել է բազմաթիվ լեզուներով, ինչպիսիք են՝ լատիներեն, լեհերեն և ռուսերեն:

ՀՀ գլխավոր դատախազ Աննա Վարդապետյանը շնորհակալություն հայտնեց գիտաժողովի մասնակիցներին՝ հավելելով, որ գոշյան ժառանգությունը պետք է դառնա համաշխարհային հիշողության մասը: «Մխիթար Գոշը մեզ համար ժառանգել է «Գիրք Դատաստանի»-ն ծանր օրերին, որը օգնեց ժողովուրդը պահպանել իր ինքնությունը: Մենք էլ մեր հերթին պետք է կիրառենք այդ իմաստնությունը՝ իրավական տերմիններով:

Մասնակիցներին ներկայացվել է Մխիթար Գոշի «Գիրք Դատաստանի» աշխատանքի նորացված անգլերեն հրատարակությունը՝ Մատենադարանի և «Կայծ» հիմնադրամի համագործակցությամբ:

12-րդ դարի այս իրավական գլուխգործոցը հենց սկզբում նշում է ստեղծման պատճառները՝ նկատելով: «Մարդկային առաքինության համար օրենքների անթերի կարիքը չի լինի, բայց քանի որ մենք մարդիկ ենք, այն անհրաժեշտ է»: Գոշի «Գիրք Դատաստանի»-ն զբաղվում է իրավական հարցերի լայն շրջանակով՝ պետական կառավարման, ամուսնական և քրեական օրենսդրության:

Իմ ելույթից Սինգապուրում անցյալ շաբաթ հայտնելով, որ «Արդարությունը ծաղկում է, երբ դատողները չեն գործում միայնակ, այլ խորհրդակցում են այլոց հետ», խորհուրդներս ուղարկում եմ գիտաժողովի արդյունավետ քննարկման համար»:

Գիտաժողովին շնորհակալական ուղերձով դիմեց ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի ներկայացուցիչ Թավֆիկ Ջելասը:

Միջոցառումը շարունակվեց՝ ներկայացնելով «Գիրք Դատաստանի» ձեռագիրը, որն առաջիկայում հասանելի կլինի Մատենադարանում, Հայր Նարեկ Վարդապետ Լուիսյանի աջակցությամբ: