Արցախի Միության նախագահ Արտակ Բեգլարյանը սեպտեմբերի 29-ին Ժնևում՝ ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների խորհրդի 60-րդ նստաշրջանի շրջանակում, ելույթ է ունեցել Արցախի ժողովրդի վերադարձի իրավունքի վերաբերյալ միջոցառմանը, կազմակերպած «Միջազգային քրիստոնեական համերաշխություն» կազմակերպության կողմից: Միջոցառման մասնակցել են նաև Շվեյցարիայի Ազգային խորհրդի անդամներ Էրիխ Ֆոնտոբելն ու Նիկոլա Վալդերը և իրավաբան Փոլ Ուիլյամսը:

Միջոցառման սկզբում Շվեյցարացի պատգամավորները ներկայացրեցին Խաղաղության շվեյցարական նախաձեռնության նպատակները, շեշտելով, որ տարածաշրջանում Արցախահայության վերադարձի իրավունքի ճանաչումը կարևոր է երկարատև խաղաղության համար: Փոլ Ուիլյամսը ընդգծեց վերադարձի պայմանների հստակեցման անհրաժեշտությունը:

Բեգլարյանը շեշտեց, որ տեղահանված արցախցիները ցանկանում են վերադառնալ Արցախ, ընդգծելով միջազգային հանրության աջակցության կարևորությունը այս հարցում: Նա նշեց, որ իրավական հիմքերը լիովին առկա են, և անհրաժեշտ է միայն քաղաքական կամք՝ վերադարձն իրականացնելու համար:

Արտակ Բեգլարյանի ելույթի ամբողջական տեքստը ներկայացնում ենք ստորև.

«Հարգելի՛ տիկնայք և պարոնայք,

Ցանկանում եմ երախտագիտություն հայտնել «Միջազգային քրիստոնեական համերաշխություն» կազմակերպությանը, ինչպես նաև Շվեյցարիայի պատգամավորներին՝ իմ ժողովրդի և ժողովրդի ձայնը լսելի դարձնելու համար։

Այսօր ելույթ եմ ունենում արցախցի ժողովրդի անունից, որը կանգնած է գոյության ամենածանր մարտահրավերի առջև:

2020 թվականի ադրբեջանական ագրեսիայի և էթնիկ բռնագաղթի արդյունքում, Արցախի ժողովուրդը ենթարկվեց 2023թ․ ռազմական հարձակումին, որի հետևանքով 120,000 մարդ ստիպված եղավ լքել իր հայրենիքը:

Հիմնական միջազգային դիտորդները, ինչպես Ցեղասպանագետների միջազգային ասոցիացիան և ՄԱԿ-ի ցեղասպանության կանխարգելման հարցերով խորհրդականը, այս իրադարձությունները դասակարգել են որպես ցեղասպանություն: Իսկ այլ կառույցներ դրանք որակեցին որպես էթնիկ զտում:

Մեր ժողովուրդը ցանկանում էր մնալ և խաղաղ ապրել իր հողում, սակայն անվտանգությունը չապահովվեց, իսկ միջազգային հանրությունը՝ ներառյալ ՄԱԿ-ը, չկարողացան կանխել զանգվածային հարձակումները:

Այսօր մեր պահանջն է վերադառնալ մեր տները՝ ապահով, արժանապատիվ և կայուն պայմաններով։ Վերջին շրջանում անցկացված հարցման համաձայն՝ արցախցիների 87%-ն ուզում է վերադառնալ հայրենիք:

Մեր վերադարձի իրավունքը ճանաչված է միջազգային օրենքներով. 2023թ. նոյեմբերին ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը պարտավորեցրեց Ադրբեջանին ապահովել արցախահայերի անվտանգ վերադարձը:

Մենք երախտագիտության խոսքով ենք արտահայտվում նաև Շվեյցարիայի նախաձեռնությանը՝ խաղաղության համար: Դրա հիման վրա մենք ակնկալում ենք որոշ քայլեր այս ուղղությամբ:

Չնայած այս իրավական և քաղաքական հիմքերին, արցախցիները շարունակում են անտեսված մնալ: Խաղաղության գործընթացները չեն անդրադառնում բնակչության կայուն և արժանապատիվ վերադարձի վրա:

Վերադարձի իրականացման համար պետք է ապահովվեն անվտանգության հստակ և ապահով երաշխիքներ՝ ներառյալ՝ մարդկանց իրավունքների պաշտպանությունը:

Խիստ կարևոր է Ադրբեջանի կողմից հայատյաց քաղաքականության վերացումը և արդարադատության իրականացման ջանքերի ներդրումը:

Ադրբեջանից հարկավոր է նաև ազատ արձակել բոլոր հայ պատանդները և կիրառել միջազգային պատժամիջոցներ՝ պետության ու նրա ռեժիմի դեմ:

Մեր կոչն արցախի ժողովրդի վերադարձի համար՝ քաղաքական կամք ապահովելու նպատակով, որը պետք է ի գործ դրվի եզակի, ապահով և արժանապատիվ վերադարձի համար:

Շնորհակալություն»։