Հարկայինի ստուգումները. Խնդիրներ և մարտահրավերներ գործարարների համար

Վերջին տարիներին ՀՀ հարկային մարմիններն ավելի խստացրել են ստուգումների գործընթացը, ինչը հաճախ վերածվում է ռեպրեսիվ գործողությունների՝ ուղղված տնտեսվարողների դեմ։ Այս հոդվածում կանդրադառնանք հարկային ստուգումների ընթացքում առաջացող հիմնական խնդիրներին։

Հաշվապահական բազայի և տվյալների պահանջներ

Հարկային տեսուչները սկզբում պահանջում են տնտեսվարողներից հաշվապահական բազան, որը սովորաբար «Հայկական Ծրագրեր»-ի տվյալներն են։ Սակայն, քանի որ շատ տեսուչներ ցածր մասնագիտական մակարդակ ունեն, նրանք լրացուցիչ պահանջում են Excel-ով մշակված տվյալներ՝ իրենց համար հարմար ձևաչափով։ Այսպիսով, տեսուչների սեփական պարտականությունները փոխանցվում են տնտեսվարողներին՝ խլելով նրանց ժամանակը և ռեսուրսները։

Օրենքի երկակի մեկնաբանումներ և արդյունքներ

Հարկային օրենսգիրքը թույլ է տալիս տեսուչներին պահանջել ստուգմանը վերաբերող ցանկացած փաստաթուղթ։ Սակայն, տնտեսվարողները հաճախ բախվում են այն իրավիճակին, երբ իրենցից պահանջվում է կատարել այն, ինչն ի սկզբանե տեսուչների պարտականությունն է։ Այս դեպքում նրանք կարող են հանգել տուգանքների և այլ վարչական միջոցների՝ չնայած օրենքը հստակ չի նշում, որ գործարարը պարտավոր է վերլուծել տվյալները՝ փոխարինելով տեսուչին։

Ձևական և չարաշահված պահանջներ

Մեկ այլ խնդիր է ձևական պահանջների չարաշահումը։ Օրենքն արգելում է տեսուչներին անհիմն ծանրաբեռնել տնտեսվարողներին լրացուցիչ պահանջներով, եթե դրանք արդեն կատարվել են։ Օրինակ, երբ գործարարը տրամադրում է «Հայկական Ծրագրեր»-ի բազան, ապա տեսուչի լրացուցիչ պահանջները դառնում են ձևականություններ։

Հարկային ճշտումների ճակատագիր

Գոյություն ունեն նաև դեպքեր, երբ գործարարն ինքն է հայտնաբերում վրիպակներ և պատրաստվում ներկայացնել ճշտված հաշվարկներ, որոնք կնվազեցնեն հարկային բեռը։ Սակայն հարկային մարմինները հաճախ խոչընդոտում են այս գործընթացը՝ սպառնալով հետաքննություն կամ կասեցնելով ստուգումը։ Մինչդեռ օրենքը ստուգումների նպատակը համարում է շահութահարկի ճշգրտությունը՝ անկախ նրանից, արդյունքում հարկն ավելանում է, թե նվազում։

Արդյունքներ

Շատ տեսուչներ ստուգումներ են անցկացնում առանց համապատասխան նախապատրաստության, ինչը հանգեցնում է սխալ որոշումների։ Գործարարները ստիպված են ավելորդ ժամանակ և ջանքեր ծախսել՝ փաստաթղթավորելու իրենց գործողությունները և նույնիսկ «սովորեցնելու» հարկային մարմիններին։ Արդյունքում բիզնեսի համար ստեղծվում են լրացուցիչ խոչընդոտներ արդարադատության պակասի պայմաններում։

Այս խնդիրները կարող են լուծվել միայն հարկային քաղաքականության բարեփոխումների և նկատելի փոփոխությունների միջոցով։