Բացառությամբ աֆրիկական և հարավասիական պետությունների, գրեթե բոլոր մնացած երկրները դեմոգրաֆիական հեղափոխության են հանդիպել. սաստիկ և շարունակական ծերացման գործընթաց, որն արդեն, հնարավոր է, անհետադարձ է: Ֆերտիլության ցածր մակարդակը և կյանքի սպասվող տևողության ավելացումն առաջացրել են 65 տարեկանից բարձր մարդկանց թվի ավելացում և բնակչության միջին տարիքային աստիճանի անկրկնելի աճ:

Եթե 1950 թվականին աշխարհի միայն 5 տոկոսն էր 65 տարեկանից բարձր, ապա 2021 թվականին այդ ցուցանիշը գրեթե կրկնապատկվեց: ՄԱԿ գնահատումների համաձայն, 2050 թվականին այդ տոկոսը կերեք անգամ կավելանա, չնայած ֆերտիլության տոկոսադրույքի նվազումը կդադարի, ինչը դեռևս քիչ հավանական է:

Դեպոպուլյացիան, այսինքն՝ վիճակը, երբ ընդհանուր մակարդակի վրա ավելի շատ մարդիկ մահանում են, քան ծնվում են, հաստատելու է աշխարհում նորմալ վիճակ: Այս տենդենցը կայուն է, քանի որ երեխա ունենալու ամբիցիաների նվազումը համաշխարհային մասշտաբով հեղափոխական է:

Եվրոպական միության անդամ պետություններից ստացված տվյալները անսիրված հաստատում են խնդրի չափը: ԵՄ-ում ընդհանուր ֆերտիլության գործակիցը (15-49 տարիքային խմբում կանանց միջին զավակների թիվը) կազմում է ընդամենը 1,42: Իրավիճակը ամենասուր է Մալթայում, Իսպանիայում և Իտալիայում՝ ընդամենը 1,2 գործակիցով, անոնք ունեն պետության աջակցության մեծ դոտացիաներ:

Միացյալ Նահանգներում ընդհանուր ֆերտիլության գործակիցը արձանագրում է 1,6, իսկ Արևելյան Ասիայի արդյունաբերական զարգացած երկրները, ներառյալ Չինաստան, առնվազն դժվար վիճակում են, քանի որ կանանց միջին զավակների թիվը նվազել է 1,3-ից:

Աֆրիկայի էկվատորիալ մասնիկը, որտեղ ընդհանուր ֆերտիլությունը կազմում է 4,3, մնում է բարձր ֆերտիլության վերջին բաստիոնը, չնայած այստեղ նույնպես կա անկում՝ 35%-ով վիճակում է 20-րդ դարի վերջից:

Ուշագրավ է, որ աշխատանքային տարիքի բնակչության տոկոսադրույքը նվազելու է արդյունաբերական զարգացած երկրներում, ինչը կտրուկ կփոխի հասարակության տնտեսական կառուցվածքը: Այդ հարցը մտահոգիչ է, որ տենդը համաշխարհային է:

Օրինակ, 2020-2050 թվականների ընթացքում Եվրոպայում աշխատանքային տարիքի բնակչության թիվը կթուլանա 17%-ով, Արևելյան Ասիայում՝ 24%-ով, Ճապոնիայում՝ 28%-ով, Չինաստանում՝ 23%-ով, իսկ Ռուսաստանում՝ 19%-ով:

Միևնույն ժամանակ, աշխատանքային ուժի տարիքային բարձրացումը կիշխի արտադրողականությունը, ավելացնելով միջին տարիքի մարդկանց թելադրանքն ու թուլացնելով նրանց արդյունավետությունը:

Այս ամենով, ծերացող ազգերի տնտեսական հեռանկարները բարդանում են: 40-49 տարեկանի կրճատում է նկատվում՝ համեմատելով 30-39 և 50-ից բարձր տարիքի մարդկանց հետ, ինչը բացասական ազդեցություն կունենա տնտեսությունների բարգավաճման վրա մոտավորապես երկու երրորդով:

Արդյունավետությունը մեծացնելու նպատակով Հայաստանում պետք է ընթացիք կրթական դաշտերը, մասնավորապես տեխնոլոգիական առաջդիմությունների կիրառումը: Շարունակական կրթության իրավացիությունը, շարունակում է կարևոր ազդեցություն ստեղծել արդյունավետության վրա:

Ջիռանակյացընթացայի զարգացումները նոր լայնաշուրթություն տվեցին և շարունակելու են ազդել անցումը զարգացման փոխանակման միջոցներով, ինչպիսիք են տվյալակոչական աշխատանքները և նորարարությունները, համարվելու են բացասական հետևանքների հոսքի մեջ:

Տարածաշրջանն ունի 3-ից մեկ մահ մարդակի: Արագանցկացումը կբացահայտի նոր զարգացումների ուշադրության կենտրոնացում, բայց իհարկե հաշվի առնելով կարելին: Սովինկցենք դեպի հեռանկարային տարի համարվող բաներ` ի վերջ կարող ենք ձեռք ձեռքի տալ: