**Թուրքիան պատրաստվում է ռազմական բյուջեն 10 տարում հասցնել 200 միլիարդ դոլարի**

ՆԱՏՕ-ի կողմից անդամ երկրների համար պաշտպանության ծախսերի նոր քաղաքականություն սահմանելուց հետո Թուրքիան նախատեսում է էապես մեծացնել ռազմական ներդրումները։ Անկարան 10 տարվա ընթացքում նախատեսում է հատկացնել մինչև 200 միլիարդ դոլար՝ այն ամբողջությամբ ֆինանսավորելով սեփական միջոցներով։

Հունիսին Հաագայում կայացած ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովում որոշում կայացվեց, որ անդամ երկրները պետք է իրենց ՀՆԱ-ի 3.5%-ն ուղղեն անմիջական պաշտպանական կարիքներին, իսկ ևս 1.5%-ը՝ անվտանգության հետ կապված ենթակառուցվածքներին և արդյունաբերությանը։ Ի տարբերություն Սառը պատերազմի ժամանակների, երբ նման ծրագրերը ֆինանսավորվում էին արտաքին օգնությամբ, այսօր երկրները ստիպված են ինքնուրույն ծածկել ծախսերը։

2024 թվականին Թուրքիան պաշտպանության և անվտանգության վրա ծախսելու է մոտ 45 միլիարդ դոլար, որը կազմում է նրա ՀՆԱ-ի (1.3 տրիլիոն դոլար) 3.46%-ը։ Այս գումարը կարող է տարեկան աճել 20 միլիարդ դոլարով, իսկ 10 տարվա ընթացքում հասնել 200 միլիարդ դոլարի։

### **Որտե՞ղ կօգտագործվեն միջոցները**

Փորձագետները նշում են, որ միջոցները կուղղվեն ոչ միայն ավանդական զինատեսակներին, այլև զարգացող տեխնոլոգիաներին, այդ թվում՝ ռոբոտատեխնիկային, տիեզերական ու կիբերանվտանգությանը։ Հիմնական ուղղություններն են՝

— **MMU Kaan**՝ հինգերորդ սերնդի սթելս կործանիչ,
— **Steel Dome**՝ բազմաշերտ հրթիռային և հակաօդային պաշտպանության համակարգ,
— **Altay**՝ հիմնական մարտական տանկ, որի արտադրությունը հետաձգվել է մի քանի տարով,
— նոր նավեր և սուզանավեր Թուրքիայի ռազմածովային ուժերի համար։

### **Ռազմավարական փոփոխություններ և խնդիրներ**

Պաշտպանության փորձագետ Օզգյուր Էքսին նշում է, որ ծախսերի ավելացումը պետք է ուղեկցվի ռազմավարական ճշգրտումներով։ Օրինակ, Թուրքիան արդեն զարգացնում է դեսանտային հնարավորություններ, ինչի արդյունք է TCG Anadolu նավի շահագործումը՝ կառուցված Իսպանիայի հետ համատեղ։

Թուրքիայի պաշտպանական բյուջեն ներառում է ոչ միայն բանակը, այլև ոստիկանությունը, ժանդարմերիան, առափնյա պահպանությունն ու հետախուզությունը։ Այս կառույցներն ակտիվ համագործակցում են ահաբեկչության, մարդկանց անօրինական առևտրի և սահմանային անվտանգության ապահովման հարցերում։

### **Կիբերանվտանգությունը և տիեզերական ծրագրեր**

Վերջին տարիներին Թուրքիայում կիբերհարձակումների թիվը աճել է, ինչը հանգեցրել է առանձին կիբերանվտանգության գործակալություն ստեղծելու ծրագրերի։

Բացի այդ, երկիրը զարգացնում է սեփական արբանյակային ցանց և GPS համակարգ՝ Fergani Space ընկերության միջոցով, որը պատկանում է Baykar անօդաչու թռչող սարքեր արտադրողին։

### **Օդուժի և զինծառայողների մարտունակություն**

Ռուսաստանից S-400 համակարգերի գնումը հանգեցրել է ԱՄՆ-ի կողմից F-35 կործանիչների մատակարարման դադարեցմանը։ Ի պատասխան՝ Թուրքական ռազմաօդային ուժերը ներդրումներ են կատարում տեղական նախագծերում, ինչպիսիք են MMU Kaan-ը, Hurjet ուսումնական ինքնաթիռներն ու մարտական անօդաչու սարքերը։

Ուկրաինայի պատերազմի փորձը ցույց է տվել անօդաչու սարքերի կարևորությունը, ինչը խթանել է Թուրքիայի հակաօդային պաշտպանության համակարգերի արագ զարգացումը։

**Զինծառայողների պայմանները նույնպես կարևոր են**
Տնտեսական մարտահրավերների, գնաճի և բնակարանների թանկացման հետ կապված շատ սպաներ լքում են զինված ուժերը։ Փորձագետները նշում են. «Սարքավորումը կարևոր է, բայց ամենակարևորը մարդկային ռեսուրսն է»։