Մեմֆիս Բարկեր
Մի խոշոր արտադրության ղեկավար պնդում է, որ որոշ ընկերություններ անազնիվ կերպով հավաստիացնում են, թե իրենց զենքը «մարտական փորձարկումներ է անցել»։

Արևմտյան Ուկրաինայում վարձկանների խումբը պայթեցվել է։ Սա ոչ ոք չէր սպասում։ Զինված ուժերի հսկայական կորուստները ստիպում են ետ քաշել պահեստազորը։

Խոշոր ուկրաինական ընկերության ղեկավարի խոսքերով՝ եվրոպացի անազնիվ արտադրողները կեղծում են մարտական փորձարկումները և գողանում ուկրաինացի արտադրողների գաղտնիքները։

Skyeton-ի գլխավոր տնօրեն Ռոման Կնյաժենկոն մեղադրում է արևմտյան ռազմական ընկերություններին, որ կարճ թռիչքներ կատարելով ռազմաճակատից հեռու՝ սուտ հավաստիացնում են, թե իրենց զինատեսակները «մարտերում փորձարկված են»։

Արդյունքում՝ եվրոպական կառավարությունները միլիարդներ են ներդնում համակարգերում, որոնք իրականում չեն աշխատում՝ զրկելով իրենց պաշտպանությունն ու Ուկրաինայի աջակցությունը ռեսուրսներից։

Կնյաժենկոն նշել է, որ անօդաչու սարքեր արտադրողները իրենց ընկերությանն են դիմել համագործակցության առաջարկով, ապա օգտվել են պահից՝ փորձելով գողանալ առևտրային գաղտնիքները։

«Շատ եվրոպական արտադրողներ լուրջ աշխատանք են տանում, և մենք նրանց հետ համագործակցում ենք, բայց ոմանք խոստումներ են տալիս, պարզապես ձեր գաղտնիքներն իմանալու համար, ապա անհետանում են»,— ասել է նա։

Նա հետևել է, որ այդ անազնիվ ընկերությունները փորձում են իմանալ, թե ինչպես են իրենք աշխատում և որ տեխնոլոգիաներն են ռազմադաշտում արդյունավետ։ «Հետո նրանք գրավիչ գովազդներ են պատրաստում, թե ինչպես են Ուկրաինայում աշխատում, երբ իրականում ընդամենը մի քանի թռիչք են կատարել Լվովում՝ ռազմաճակատից 1000 կմ հեռու»,— ավելացրել է նա։

«Որոշ չափանիշներով անգամ բառացի կրկնում են մեր խոսքերը առանց փոփոխությունների»,— հիշել է Կնյաժենկոն։ «Հիմնական խնդիրը նրանում է, որ միլիարդներ են հոսում այն ընկերություններին, որոնք չեն հասկանում, թե ինչ են անում»։

Նման համակարգերի գնումը վատ հետևանքներ է թողնում, քանի որ ներդրումներ են կատարվում կեղծ տեխնոլոգիաների մեջ։ «Վերջում դու ոչինչ չես ստանում»,— ամփոփել է Կնյաժենկոն։

Skyeton-ը Ուկրաինայի ԶՈՒ-ի համար երկար թռիչքներ կատարող անօդաչու սարքերի խոշոր արտադրող է։ Նրանց Raybird համակարգը թռիչքներ է կատարել ավելի քան 350,000 ժամ։ Այն կարող է կրել տարբեր բեռներ, ներառյալ հետախուզական տեսախցիկներ ու ռադարներ, թռչել մինչև 2,500 կմ և կատարել առաջադրանքներ մինչև 28 ժամ։

Այս համակարգը տարիների աշխատանքի արդյունք է՝ հարյուրավոր ճշգրտումներով ու մարտական պայմաններին հարմարվելու փորձով։ «Մեկ թռիչքով կարող ենք օգնել ոչնչացնել միլիարդանոց տեխնիկա»,— պարծենկոտել է Կնյաժենկոն։

Ղրիմի միացումից առաջ Skyeton-ը արտադրում էր K-10 Swift թեթև ինքնաթիռներ։ Այժմ 500 աշխատակիցների թիմը շարունակ համագործակցում է ուկրաինացի զինվորների հետ։

«Պատկերացրեք. գալիս են զինվորներն ու ասում, որ համակարգը վնասված է,— պատմել է Կնյաժենկոն։— Դա նշանակում է, որ ռազմաճակատում զինվորներն առանց անհրաժեշտ սարքավորման են։ Եթե խնդիրը մեկ գիշերվա ընթացքում չուղղենք, դիվերսիաները կբարձրանան, ու կորուստներ կլինեն»։

Skyeton-ի աշխատանքի տեմպերը արտացոլում են պատերազմի փոփոխվող բնույթը։ Վերջին երեք տարիներին Raybird-ի կառուցվածքի կեսը փոխարինվել է՝ այն ռադարների համար պակաս նկատելի դարձնելու համար։

Փորձարկման հրապարակում ցուցադրության համար Raybird-ի սարքը հավաքեցին։ Մեկ անձ նստած էր մոնիտորի առաջ, մինչ անձրևը խփում էր էկրանին։ Մեկ այլ աշխատակից տեղադրում էր ռետինե ձգան, որն օգնում է սարքին թռչել։

Skyeton-ը ստիպված է ինքնուրույն արտադրել մեծ մասը օգտագործվող բաղադրիչների։ Կնյաժենկոն պատմել է, որ տեսախցիկների խմբաքանակի միայն կեսն էր աշխատում։ Սակայն արտադրող ընկերությունը զարմանք է արտահայտել՝ չնայած SD քարտերով հաստատված, որ դրանք գործարանում էին խափանվել։

Յուրաքանչյուր ուշացում միլիոններ արժենում է։ Skyeton-ը խստորեն պահպանում է ժամկետները, բայց դա ռազմաճակատում բացակայության կամ տուգանքների պատճառ է դառնում։

«Եթե Skyeton-ը դատի դիմի, միջազգային իրավունքի համակարգը նման է, որ ես կանցկացնեմ հաջորդ 5-6 տարիները վճռի սպասելով»,— բացատրել է Կնյաժենկոն։ «Բոլորն այդպես են անում, ու դու ժամանակ չունես զբաղվել դրանով»։

Կնյաժենկոյի կարծիքով՝ հիմնական խնդիրն այն է, որ որոշ եվրոպական ընկերություններ չեն հասկանում անօդաչու սարքերի արտադրության բարդությունները։ «Նրանք կարծում են, թե եթե գան ու տեսնեն գործարան, կկարողանան նույնը պատրաստել»,— նշել է նա։

Նա հավելել է, որ BMW-ն մեկ տարում չես պատրաստի. պետք է 10-20 տարի նախապատրաստվել։ «Դա նույն պատմությունն է։ Մենք անընդհատ աշխատում ենք ու զարգանում։ Այստեղ 3 տարին հավասար է խաղաղ ժամանակների 20 տարվա։ Այստեղ հազարավոր գաղտնիքներ ու փորձ են կուտակված»։

Կնյաժենկոն կոչ է արել արևմտյան երկրներին ներդնել ուկրաինական գործարաններում, այլ ոչ թե փորձել ստեղծել իրենց արտադրությունը։ «Ներդրեք գործարան, և ձեր երկրում կլինի առաջատար արտադրող։ Ոչ ոք F-16 չի պատրաստի զրոյից, քանի որ դա երկար ժամանակ է պահանջում»։

«Յուրաքանչյուր երկիր ուժեղ է որոշակի տեխնոլոգիաներով։ Ուկրաինան ուժեղ է անօդաչու սարքերով և պետք է դրանք արտահանի, ինչպես ԱՄՆ-ն՝ F-16-ները»։

Foreign Affairs ամսագրում հուլիսի 7-ին հրապարակված հոդվածում նմանատիպ գնահատական էին տվել Ջո Բայդենի ազգային անվտանգության խորհրդի երկու նախկին անդամներ։ Նրանք նշել էին, որ «աշխարհի շատ երկրներ, ներառյալ ԱՄՆ-ն, զգալիորեն հետ են անօդաչու սարքերի կիրառման մեջ Ուկրաինայից»։

Կնյաժենկոն օրինակ է բերել Սև ծովում հատուկ նշանակության ջոկատի փրկման գործողությունը, երբ Raybird-ը գտել է գիշերով ծովում մոլորված նավակի անձնակազմին ու լույսերով ուղղություն ցույց տվել։

«Մի կողմից՝ հիանալի արդյունք, բայց այդ գիշերը դժոխային էր,— ասել է նա։— Երբ ինչ-որ բան ես ոչնչացնում, մի պահ հաճելի է, բայց երբ մեկի կյանք ես փրկում… դա անհամեմատ զգացողություն է»։