Մարկ Բլայթ
Աշխարհի տնտեսությունը նման է մի հզոր համակարգիչի, որը հազարավոր մուտքային տվյալներ է մշակում՝ գներ, քանակներ, եւ այնուհետև տալիս տեղեկատվություն եկամուտների, հարստության, շահույթի եւ զբաղվածության մասին։ Սա, ըստ էության, կապիտալիզմի աշխատանքի եղանակն է՝ ինչպես ինֆորմացիայի բարձր արդյունավետ համակարգ։

Տնտեսության այս «համակարգիչը», ցանկացած այլ համակարգչի նման, բաղկացած է «սարքավորումներից» (հարդվեր) եւ «ծրագրային ապահովումից» (սոֆթվեր)։ Հարդվերը շուկաներն են, կանոնակարգումները եւ ինստիտուտները, որոնցից բաղկացած է տնտեսությունը։ Իսկ սոֆթվերը տիրապետող տնտեսական գաղափարներն են, որոնց հասնելու համար հասարակությունը տնտեսությունն օգտագործում է։

Այս «համակարգիչը» մեծ մասամբ լավ է աշխատում, սակայն երբեմն խափանվում է։ Նման պահերին աշխարհի տնտեսությունը պետք է թարմացնի իր «ծրագրային ապահովումը»՝ նոր գաղափարներ մշակելով՝ նոր մարտահրավերներին պատասխանելու համար։ Սակայն երբեմն անհրաժեշտ է լինում արմատապես թարմացնել նաև «սարքավորումները»։

Այժմ մենք գտնվում ենք հենց այդպիսի պահի առջև, երբ անհրաժեշտ է սեղմել «Control-Alt-Delete»։ Մենք տեսնում ենք սակագների պատերազմներ, ԱՄՆ պետական պարտքի նկատմամբ ներդրողների անհանգստությունը, սպառողների վստահության անկումը, դոլարի թուլացումը, ինչի հետ մեկտեղ ԱՄՆ-ի անխոհեմ կառավարումը։ Այս ամենի ֆոնին ԱՄՆ-ի ղեկավարությամբ գլոբալիզացիայի հիմքում ընկած ազատ առեւտրի եւ բաց հասարակությունների դարաշրջանն ավարտվում է։

Մետաֆորիկ ասած՝ աշխարհի տնտեսության «սարքավորումները» թարմացվում են, եւ տեղի է ունենում նոր «օպերացիոն համակարգին» անցում։ Դա համակարգի լիակատար վերագործարկում է, որը մենք չենք տեսել գրեթե մեկ դարի ընթացքում։

Որպեսզի հասկանանք, թե ինչու է դա տեղի ունենում, մենք չպետք է ինքներս մեզ խաբենք՝ մտածելով, որ աջ պոպուլիստական գաղափարների աճն աշխարհի տարբեր երկրներում եւ տնտեսական ազգայնամոլությունն ուղղակի «անցողիկ սխալ» են, եւ որ ամեն ինչ վերջիվերջո կվերադառնա 1990-ականների եւ 2000-ականների սկզբի հարաբերական բարեկեցությանը։

Մեր տնտեսական «համակարգչի» ճարտարապետությունը փոխվում է, եւ կապիտալիզմի հաջորդ տարբերակի աշխատանքը մեծապես կախված կլինի մեր կողմից ընտրված «ծրագրային ապահովումից»։

Վերջին անգամ նման «կարիքից ելք» եւ արմատական վերագործարկում տեղի ունեցավ 1930-ականներին։ ԱՄՆ-ում 1929 թվականի Ուոլ Սթրիթի կործանումից առաջացած լիկվիդության ճգնաժամն ու 1930 թվականի Սմութ-Հոուլի սակագները սառեցրին առեւտրական ակտիվությունը եւ հանգեցրին Մեծ ճգնաժամին՝ բանկերի սնանկացումը շուտով տարածվեց նաեւ ֆիրմաների ու արդյունաբերության վրա, աշխատավարձերը ընկան, եւ գործազրկությունը կտրուկ աճեց՝ հասնելով որոշ