Բրունո Կալուազ (Bruno Kalouaz)
«Նախկինում երեխաները փոշու մեջ էին խաղում: Հիմա մենք ունենք մարզադահլիճ և կանաչ գազոն», — ուրախությամբ նշում է Աբազբեկ Աբդինաբիևը՝ Ղրղզստանում մարզիչ աշխատող ուսուցիչը։ Այս ենթակառույցները կառուցվել են Ռուսաստանում աշխատող օտարերկրյա աշխատողների ուղարկած գումարներով, որոնք Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար եկամտի կարևոր աղբյուր են՝ հասնելով ռեկորդային ծավալների։

«Միգրանտների ներդրումը հսկայական է։ Չնայած հեռավորությանը, բոլորը ջանք են գործադրել, որ իրենց երեխաները օգուտ քաղեն», — AFP-ին տված հարցազրույցում ասում է Աբդինաբիևը Բատքենի մարզում (երկրի հարավ), որտեղ միգրացիայի խնդիրը հատկապես սրում է։

Մոտակայքում Նուր Ակմատովը հսկում է մի շենքի կառուցումը, որը «կառուցվել է միգրանտների և գյուղացիների հավաքած միջոցներով»։ Այնտեղ կտեղակայվեն գրադարան, համաժողովների դահլիճ և կանանց մարզադահլիճ։

«Երբ ես աշխատում էի Մոսկվայում, ամսական երեք եվրո էի խնայում» այս համատեղ ֆոնդի համար, — բացատրում է 30-ամյա տղամարդը, որը գնահատում է, որ իր գյուղի մոտ 1500 միգրանտներ նմանատիպ նվիրատվություններ են կատարում։

Միգրանտների վաստակած գումարները կարևոր են իրենց ընտանիքների համար։ Հատկապես եթե հաշվի առնենք, որ իրենց երկրներում միջին աշխատավարձերը 220 եվրո է Տաջիկստանում, 400՝ Ղրղզստանում, իսկ 450՝ Ուզբեկստանում։

Համաշխարհային բանկի տվյալներով՝ այդ փոխանցումները կազմում են Տաջիկստանի ՀՆԱ-ի գրեթե կեսը (աշխարհի ռեկորդ), Ղրղզստանի ՀՆԱ-ի մոտ քառորդը և Ուզբեկստանի ՀՆԱ-ի 14%-ը։

2024 թվականին դրանց ծավալը Տաջիկստանում հասել է 5,8 միլիարդ դոլարի, Ղրղզստանում՝ 3 միլիարդի, իսկ Ուզբեկստանում՝ 14,8 միլիարդի։ Սա բացատրվում է տեղական արժույթների անկմամբ՝ ռուբլու նկատմամբ, ինչպես նաև Ռուսաստանում աշխատավարձերի բարձրացմամբ՝ ուկրաինական պատերազմի պատճառով։

Առանց այդ փոխանցումների՝ աղքատության մակարդակը Ղրղզստանում կաճի 29%-ից մինչև 41%՝ ըստ երկրի վիճակագրական տվյալների։

**Երկրի բարեկարգում**

Այս միջոցներն օգտագործվում են նաև ենթակառույցների կառուցման համար։ Այնտեղ, որտեղ պետությունը չի հասցնում, օգնության են հասնում Կենտրոնական Ասիայի համայնքային ավանդույթները։

Սկզբունքն ամենուր նույնն է. միգրանտներն ու գյուղացիները միջոցներ են հավաքում համատեղ նախագծերի համար, երբեմն ստանալով լրացուցիչ դրամաշնորհներ պետությունից։

Տաջիկստանի Մեհրոբոդ գյուղում (երկրի հյուսիս) ճանապարհի վերևում փակցված պետական պաստառը հիշեցնում է. «Երկրի բարեկարգումը յուրաքանչյուր քաղաքացու պարտականությունն է»։

«Յուրաքանչյուր շրջան փորձում է ինքնուրույն լուծել խնդիրները՝ որպեսզի մեր երեխաները դպրոց գնան, իսկ փողոցները մաքուր ու կարգին լինեն», — ասում է գյուղաբնակ Աբդուկախոր Մաջիդովը։

Մոտակայում բանվորները հողը հարթեցնում են ասֆալտի համար՝ դպրոցի և կամրջի կառուցումից հետո բարեկարգման հաջորդ փուլը, որն ավարտվել է անցյալ տարի։

«Մեկ մարդը գյուղացիներից միջոցներ է հավաքում, օրինակ՝ փողոցները կարծրացնելու համար։ Երբ մի փողոցն ավարտվում է, անցնում են հաջորդին», — բացատրում է Մաջիդովը, որը պատասխանատու է դրամահավաքի համար։

…

AFP-ի հարցված նախկին միգրանտներից շատերը հայտարարում են, որ չեն ցանկանում վերադառնալ Ռուսաստան։

«Ինձ Ռուսաստանից արտաքսեցին ութ տարի աշխատելուց հետո», — պատմում է Կադիրբեկ Տաշիմբեկովը, որը Բատքենում կենտրոնի կառուցման համար ճառագայթներ է տեղադրում։ 29-ամյա տղամարդը Ղրղզստան վերադարձած մոտ 300 հազար միգրանտներից մեկն է (կամավոր կամ հարկադրաբար)՝ Ռուսաստանում աշխատող ղրղզների գրեթե կեսը։

**Նվազեցնել արտագնա միգրացիան**

2024 թվականի մարտին «Կրոկուս Սիթի Հոլ» համերգասրահում ահաբեկչությունից և Կենտրոնական Ասիայից կասկածյալներին ձերբակալելուց հետո Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ստորագրեց օրենքներ, որոնք պարզեցնում են միգրանտների հսկողությունն ու արտաքսումը։

…

«Ղրղզստանում իրավիճակը բարելավվել է, աշխատավարձերն էլ են աճել», — վստահեցնում են Աբազբեկը, Նուրը և Կադիրբեկը՝ երեք նախկին միգրանտներ։

Նրանք հույս ունեն, որ իրենց համերկրացիներին այլևս պետք չի լինի արտագնա աշխատանքի գնալ։

«Հուսով ենք, որ այս մշակութա-սպորտային համալիրը կօգնի մարդկանց զարգանալ ու կրթություն ստանալ, — ասում է Նուրը։ — Գու