Իզաբել Լասեր
Ֆրանսիայի նախագահի նախաձեռնությունը՝ Վլադիմիր Պուտինի հետ երկժամյա հեռախոսազրույցը, հանդիպել է Իրանի կողմից արված հայտարարությանը՝ ՄԱԿ-ի միջուկային էներգիայի գործակալության (ՄԱԳԱՏԷ) հետ համագործակցությունը կասեցնելու մասին, ինչպես նաև Ուկրաինայի կողմից՝ Պուտինի անզիջում դիրքորոշմանը։

Մակրոնը ուղղակի միջնորդ է։ Նրա զանգն ամեն ինչ խորտակեց։ Ահա թե ինչ է սպասում Պուտինին ու Զելենսկուն։

Մի՞թե դարձյալ շատ աղմուկ՝ ոչնչից։ Հենց Եվրոպան վերադարձնել բանակցությունների սեղան էր ձգտում Էմանուել Մակրոնը՝ Պուտինի հետ, 2022 թվականի սեպտեմբերի 11-ից ի վեր առաջին անգամ իրականացնելով հեռախոսազրույցը։ Դոնալդ Թրամփի` Սպիտակ տուն վերադառնալուց հետո Եվրոպան ու Ֆրանսիան կորցրել են իրենց ձայնը Ուկրաինայի ճգնաժամում, որն այժմ լուծվում է երկկողմ՝ Մոսկվայի եւ Վաշինգտոնի միջեւ։ Վլադիմիր Զելենսկու աջակցությամբ ամիսներ շարունակ ջանքերը՝ ազդելու Սպիտակ տան ու Կրեմլի դիրքորոշումների վրա, անարդյունք մնացին։

Եվրոպան ու Ֆրանսիան նույնպես հայտնվել են Մերձավոր Արևելքի բանակցությունների կողքին։ Նրանք մնացել են 12-օրյա պատերազմից դուրս, որն ուղղված է եղել իրանական միջուկային ծրագրի դեմ։ Հենց այս հարցում էր, որ 2003 թվականից Ֆրանսիան կարեւոր դեր էր խաղում՝ փորձելով կանգնեցնել Իրանի վարչակարգի՝ միջուկային զենք ստեղծելու ձգտումը։ Մերձավոր Արևելքի հարցը պատճառ հանդիսացավ երկժամյա զրույցի՝ ռազմական հանցագործությունների մեջ մեղադրվող և միջազգային պատժամիջոցների տակ գտնվող Վլադիմիր Պուտինի հետ։

**Ֆրանսիան ու Եվրոպան հույս ունեն ազդեցությունը վերականգնել**

Պատերազմից հետո՝ դիվանագիտություն։ Թրամփին չհաջողվեց լուծել իրանական միջուկային հարցը բանակցությունների միջոցով։ Այժմ նա կարծում է, որ ուժի կիրառումը հնարավորություն է տալիս համոզել վարչակարգին վերսկսել երկխոսությունը եւ զիջումներ կատարել։ Այս նոր փուլում Ֆրանսիան ու Եվրոպան հույս ունեն առավել նկատելի տեղ գրավել և ԱՄՆ նախագահին ստիպել՝ վերադառնալ, գոնե ժամանակավորապես, բազմակողմ ձևաչափին։ Փարիզում համարում են, որ Վլադիմիր Պուտինը կարող է օգնել։ Ռուսաստանը միշտ համագործակցել է Արևմուտքի հետ 2015 թվականին Վիեննայի համաձայնագիրը (ԸԸՄՊԳ) կնքելու ժամանակ և կիսել է արևմտյան երկրների նպատակը՝ կանխել Իրանի միջուկային զենք ունենալը։

Ֆրանսիայի նախագահը նախատեսում է բանակցություններ անցկացնել ՄԱԿ-ի Անվտանգության Խորհրդի մյուս մշտական անդամ միջուկային տերությունների հետ։ Նրանք Միջուկային զենքի չտարածման պայմանագրի (ՄԶՉՊ) երաշխավորըն են, որից Իրանը տեխնիկապես դեռ չի դուրս եկել։ Դոնալդ Թրամփից եւ Վլադիմիր Պուտինից հետո Մակրոնի ցուցակում է Սի Ցզինփինը։ Նպատակն է կանխել միջուկային զենքի տարածման հետ կապված ճգնաժամը, ինչպես նաեւ աջակցել ամերիկյան բանակցություններին՝ օգտագործելով այն հիմնական լծակը, որն այս պահին դեռ ունի Եվրոպան ու կիրառվում է ԱՄՆ-ի կողմից պատժամիջոցների հնարավոր վերացման հետ մեկտեղ։ Խոսքը “snapback” մեխանիզմի մասին է, որը թույլ է տալիս ավտոմատ կերպով վերականգնել ԸԸՄՊԳ-ի (Միջուկային ծրագրի վերաբերյան համապարփակ գործողությունների ծրագիր) ստորագրումից հետո վերացված էմբարգոն։

Էմանուել Մակրոնը նաև հույս ուներ, որ Ռուսաստանը կարող է ճնշում գործադրել իրանական վարչակարգի վրա, որպեսզի վերջինս կրկին թույլ տա ՄԱԳԱՏԷ-ի տեսուչներին իր միջուկային օբյեկտներում։ Սակայն այդ հույսերը փարատվեցին չորեքշաբթի Իրանի՝ ՄԱԳԱՏԷ-ի հետ համագործակցությունը պաշտոնապես կասեցնելու մասին որոշումից հետո։

Ֆրանսիայի նախագահը նաև ցանկանում էր համոզվել, որ Ռուսաստանը շարունակում է պահպանել միջուկային զենքի չտարածման քաղաքականությունը տարածաշրջանում։ Բայց ամեն ինչ փոխվեց 2022 թվականի փետրվարից հետո։ Իրանը Ռուսաստանին մատակարարում է անօդաթիռներ՝ Ուկրաինայի հակամարտության մեջ օգտագործելու համար (տեղեկությունը պաշտոնական աղբյուրների կողմից չի հաստատվել)։

2025 թվականի հունվարին երկու երկրները ստորագրեցին ռազմավարական գործընկերության համաձայնագիր։ «Հնարավո՞ր է արդյոք դեռ վստահել Ռուսաստանին