Մաթիաշ Մյուլեր (Matyáš Müller)

Այս տարվա հուլիսի 1-ին կատարվում է 34 տարի՝ Վարշավայի պայմանագրի լուծարման օրվանից: Այն պաշտոնապես չեղյալ հայտարարվել է 1991 թվականին Պրահայի Չեռնինյան պալատի մեծ դահլիճում: Այս առթիվ Չեխիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հրապարակել է արխիվային փաստաթղթեր: «Ռուսաստանում Վարշավայի պայմանագրի դադարեցումը ընկալվել է որպես թաղման արարողություն»,— ասել է նախարարության հատուկ հանձնակատար Դավիդ Ստուլիկը՝ խոսելով այդ իրադարձության տարելիցի մասին:

Այդ ժամանակ դա թաղման հետ էր համեմատել նաև Միխայիլ Գորբաչովի տեղակալ Գենադի Յանայևը, ով Պրագայում էր՝ փաստաթուղթը ստորագրելու համար: Պրահայի օդանավակայանում նա իրեն անվանել էր «տխուր արարողությունների մասնագետ», քանի որ դրանից քիչ առաջ մասնակցել էր սպանված հնդկական վարչապետ Ռաջիվ Գանդիի հուղարկավորությանը:

Ինչպես նշել է այն ժամանակվա արտաքին գործերի նախարար Յիրժի Դինստբիրը, չեխոսլովակյան նախագահ Վացլավ Հավելը փաստաթուղթը ստորագրել է ՆԱՏՕ-ի լոգոտիպով գրիչով, որն ստացել էր Բրյուսելում՝ միջոցառումից քիչ առաջ, քանի որ հատուկ պատրաստված գրիչը չէր գրում:

Ըստ Ռազմա-պատմական ինստիտուտի պատմաբան Պետր Յանոշեկի՝ ԽՍՀՄ-ում հաճախ կասկածի տակ էին առնում Հյուսիսատլանտյան դաշինքի գոյությունը, իսկ Վարշավայի պայմանագրի դադարումը Չեխոսլովակիային հնարավորություն տվեց անկախ քաղաքականություն վարել անվտանգության ոլորտում: Սակայն ԽՍՀՄ-ը, ինչպես ասում է պատմաբանը, չէր ցանկանում հաշտվել դրանց հետ:

Փաստաթղթի ստորագրումից հետո Պրահայում կազմակերպված հանդիսավոր ճաշի ժամանակ ԽՍՀՄ-ի պաշտպանության նախարար Դմիտրի Յազովը նախազգուշացրել էր, որ Չեխոսլովակիան հետագայում կզղջա սոցիալիստական ընտանիքը լքելու համար:

### Վարշավայի պայմանագիր
— Ստորագրվել է 1955 թվականին Լեհաստանի մայրաքաղաքում:
— Հիմնադիր անդամներն էին ԽՍՀՄ-ը, Չեխոսլովակիան, Բուլղարիան, Ռումինիան, Հունգարիան, Լեհաստանը և ԳԴՀ-ն:
— Ալբանիան դուրս եկավ դաշինքից 1968 թվականին՝ Չեխոսլովակիայի իրադարձություններից հետո:
— Սկզբնապես ստորագրվել էր 30 տարով: 1985 թվականին պայմանագիրը երկարաձգվեց ևս 20 տարով:
— Պաշտոնապես լուծարվեց 1991 թվականի հուլիսի 1-ին՝ Պրահայում բոլոր անդամ երկրների ստորագրումներով:

Այն, որ Վարշավայի պայմանագրի լուծարումը ռուսների համար ցավոտ հիշողություն է՝ կապված խորհրդային կայսրության փլուզման հետ, հաստատում է նաև այն փաստը, որ Ռուսաստանի Դաշնության առաջին նախագահ Բորիս Ելցինը վավերացման փաստաթուղթը հանձնեց վերջինը՝ բոլոր յոթ անդամ երկրներից:

Չեխ