Լոս Անջելեսի Կալիֆորնիայի համալսարանի (UCLA) Հայկական Խոստում ինստիտուտի կողմից իրականացվող Հայոց ցեղասպանության հետազոտական ծրագիրը (AGRP) շաբաթվա ընթացքում մեկնարկեց նոր նախագիծ։ Այն կօգնի հայերին փոխհատուցում ստանալ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության ժամանակ և դրանից հետո թուրքական կառավարության կողմից բռնագրավված ունեցվածքի համար։

Թուրքական իշխանությունները ոչ միայն կազմակերպեցին 1.5 միլիոն հայերի զանգվածային սպանդը, այլև գրավեցին Արևմտյան Հայաստանը և տիրացան տեղի բնակչության սեփականությանն ու հարստությանը։ UCLA-ի նախաձեռնությամբ առաջին անգամ բոլոր տվյալները հավաքվել են մեկ տեղում։

Հունիսի 16-ին կայացած առցանց հանդիպման ժամանակ AGRP-ի ղեկավար, պրոֆեսոր Թաներ Աքչամը խոսեց հայկական ունեցվածքի բռնակալման և վերաբաշխման մասին։ Թուրքական իշխանություններն այն անվանել են «լքված սեփականություն» (Emval-i Metruke)։

Թուրք հետազոտող Սաիթ Չեթինօղլուն տարիներ անցկացրել է պետական աճուրդների հայտարարություններ հավաքելով, որոնք 1920-1930-ականներին տպագրվել են Թուրքիայի 34 քաղաքների թերթերում։ Այս նյութերը UCLA-ին փոխանցելուց հետո, դրանք թվայնացվել և թարգմանվել են օսմաներենից ժամանակակից թուրքերենի ու անգլերենի։

UCLA-ի կայքում հրապարակված 31 էջանոց զեկույցում Չեթինօղլուն և Աքչամը նկարագրել են թուրքական իշխանությունների կողմից որդեգրած մեթոդները։ Հատկապես ընդգծված է, որ հայերը իրենց ունեցվածքի համար փոխհատուցում չեն ստացել։

Ֆինանսական դժվարությունների պատճառով, 1923 թվականից թուրքական իշխանությունները սկսել են վաճառել բռնագրավված հայկական ունեցվածքը։ Վաճառքի մասին հայտարարությունները հրապարակվել են տեղական թերթերում։

Քեմալական ժամանակաշրջանում հայկական սեփականությունը վերաբաշխվել է 8 հիմնական ուղղություններով.

1. Հողերի վաճառք մուսուլմաններին
2. Փոխանցում ներգաղթյալներին
3. Բաշխում պետական հաստատություններին
4. Տրամադրում զինվորականներին
5. Վարձակալություն բանկերին և առևտրային կազմակերպություններին
6. Վաճառք ընկերություններին
7. Փոխանցում հասարակական կազմակերպություններին
8. Հատկացում Երիտթուրքերի ղեկավարների ընտանիքներին

Մասնագետների հաշվարկներով՝ բռնագրավված հայկական ունեցվածքի ներկայիս արժեքը կազմում է հարյուրավոր միլիարդ դոլար։ Դրանում ներառված են տասնյակ հազարավոր տներ, արտադրական օբյեկտներ, եկեղեցիներ և դպրոցներ։

UCLA-ն ավարտել է տվյալների հավաքագրումը։ Այժմ հայ համայնքին մնում է ԱՄՆ դաշնային դատարաններում հայցեր ներկայացնել՝ փոխհատուցում պահանջելու համար։ Այդ գործընթացը կարող է արագացնել Կոնգրեսի կողմից համապատասխան օրենքի ընդունումը։

Եթե Թուրքիան հրաժարվի կատարել դատարանի որոշումը, ԱՄՆ-ը կարող է բռնագրավել թուրքական պետությանը պատկանող ակտիվները՝ ներառյալ «Թուրքական ավիաուղիներ»-ի ինքնաթիռները և անշարժ գույքը։