«Ի՞նչ է գալիս իմ մտքին՝ լսելով «Կարաֆուտո» բառը: Ոչինչ…» (ուսանողուհի) «Ոչ, տեղի չունի նման բան…» (ուսանող)

Ուսանողուհին տախտակի վրա գրում է երկու հիերոգլիֆից բաղկացած արտահայտությունը. «Սահմանակից Սախալինը այս հիերոգլիֆներով է գրվում՝ ճապոներենով»։ Ոչ, նա սխալ է արել՝ շփոթելով «棒» (“բո”, meaning stick or pole) և «樺» (“քարա”, meaning birch tree) հիերոգլիֆները։

Այսպես է սկսվում ինտերակտիվ ցուցահանդեսը՝ Կարաֆուտոյի Հիշատակության Թանգարանում, որը գտնվում է Հոկայդոյի Վակկանայ քաղաքում և կրում է «Մենք ոչինչ չգիտենք Կարաֆուտոյի մասին» անվանումը։

Հունիսի վերջին Wedge Online-ի խմբի լրագրողները այցելեցին Ճապոնիայի ամենահյուսիսային քաղաքը՝ Վակկանայը Հոկայդոյում։ Քաղաքի անունը կրում է այստեղի բնակիչների լեզուն՝ «յամվակկանա», որը նշանակում է «ցուրտ ջրվեժ»: Վակկանայը սահմանամերձ քաղաք է և գտնվում է Օխոտսկի ծովի արևելք, Ճապոնական ծովի արևմուտք ու Սոյա ծովածոցի հյուսիս։ Այն դիմում է դեպի ռուսական Սախալինի կղզի։

1905 թ. ռուս-ճապոնական պատերազմից հետո, Պորտսմուտի համաձայնագրով Սախալինի հարավային մասը անցավ Ճապոնիային։ Հաջորդ 40 տարիների ընթացքում՝ մինչև 1945 թ. խաղաղության ավարտը, Սախալինը մնաց ճապոնական տարածություն։ Ճապոնացիները ակտիվորեն կառուցում էին կղզին։

Սախալինի տարածքը կազմում է մոտավորապես 76,400 քառակուսի կիլոմետր։ Սա աշխարհի 22-րդ ամենամեծ կղզին է։ Հարավային Սախալինը մոտ երկու անգամ փոքր է Հոկայդոյից։ Երբեմն այստեղ ապրում էր ավելի քան 400,000 մարդ։ Սախալինում ծաղկում էին գյուղատնտեսությունը, անտառտնտեսությունը, ձկնորսությունն ու արդյունաբերությունը։ Կղզին սահմանափակ առատություն ունի։ Սախալինում կառուցվել էր 9 թղթի գործարան, ներառյալ ճապոնական Oji Paper ընկերության գործարանը։

Հարավային Սախալինի կառավարիչի նստավայրը՝ ճապոներենով Կարաֆուտո, գտնվում էր Տոյոհարա քաղաքում։ Այժմ այդ քաղաքը կոչվում է Յուժնի Սախալինսկ։ Քաղաքը կառուցվում էր լավագույն ճարտարապետական սկզբունքներով ու հանդիսանում էր մշակութային կենտրոն, մեծ լոգիստիկ ու տնտեսական հանգույց։

1945 թ. սովետական-ճապոնական պատերազմից հետո Սախալինը անցավ Սովետական Միության հսկողության տակ։ Կարաֆուտոյի հիշատակության թանգարանն այցելում է տարեկան մոտ 16,000 մարդ, սակայն նրանց ավելի քան մեծ մասը տեղյակ չէ Սախալինի պատմության մասին, որ մի ժամանակ այստեղ ապրել են ճապոնացիներ, որոնց մի մասը հետագայում վերատիրացվել է։

Սայիտո Ջոիչի, Վակկանայ քաղաքի Կրթության Կոմիտեի անդամ, ի սկզբանե զբաղվում էր հնագիտությամբ այլ տեղ։ Մինչ այս պաշտոնի զբաղեցումը՝ նույնիսկ սայիտո հնագետի մասին շատ քիչ հայտնի էր Սախալինի պատմությունն։

«Երբ լսում ես Սախալինում ապրողների պատմությունները, նրանց զավակների պատմությունները և աշխատանքներ կատարում, առաջ տեղ է գալիս մի ամբողջ պատկեր։ Երբեմն նույնիսկ ամենահասարակ իրերը, որոնց հանդիպում ես համարյա ամեն օր, բերում են նոր հայտնագործությունների։ Այսօր ավելի ու ավելի շատ մարդիկ ուզում են պահպանել այս օրերի պատմության հիշողությունը», ասում է Սայիտո Ջոիչի։

Սայիտո ցույց է տալիս մեզ Համատանի Էցուկոյի հիշողությունները, որոնք վերնագրված են որպես «Հինգ տարեկան երեխայի հիշողությունները. 80 տարի անց պատերազմից»։ Էցուկո-սան ծնվել է Օոդոմարիում (այժմ Կորսակով է) 1939 թվականին, երեք ամսական հասակում տեղափոխվել Յուժնի Սախալինսկ ու ապրել այնտեղ մինչև հինգ տարի։ Հետագայում նրա ընտանիքը փոխադրվել է Ճապոնիա։ Փոքրիկ աղջկան հիշվել է վերատիրացման նավը՝ սղությամբ ու անկարգությամբ։

Այդ ժամանակից անցել է ութսուն տարի։ Տարիների հետ անհետանում են նրանք, ովքեր կոչում էին Սախալին Կարաֆուտո։ Սախալինում ու պատերազմում ապրողների հիշողությունները դառնում են ավելի արժեքալից։ «Մենք ոչինչ չգիտենք Կարաֆուտոյի մասին» ցուցահանդեսի ներբերումին ցուցադրում են երեք ուսանողուհի, որոնք երբևէ չեն լսել Սախալինի մասին։ Դա իմանալով՝ աղջիկները նստում են Վակկանայի նավը։ Վավերագրական ֆիլմի վերջին խոսքերում ասվում է. «Թեկուզ քաղաքը փոխվի, մեր հիշողությունները նույնն են մնալու։ Մեզ պետք է հիշել մեր պատմությունը»।

Վակկանայը սահմանամերձ քաղաք է, որտեղ այլևս ծամանափոխվում են տարածքներ Ռուսաստանի հետ։ Վակկանայի սահմանամերձ քաղաքում բազմաթիվ հուշարձաններ և հուշարձաններ են կապված Սախալինի և Ռուսաստանի հետ։

Վակկանայի այգում՝ զառիակատավի գագաթին, խաղաղ վեր են խոյանում «Ձյան ու սառույցի դարպասները»՝ Հեսեցո-նն մոնը։ Այս հուշարձանը կանգնեցվել է Սախալինի ճապոնական բնակիչների կողմից՝ հուզաբելելով զոհված ճապոնացիների համար։ Մոտակա Կունին նո օտոմե նո դզոն, «Ինն գաղջ արգելյալ» է։ Այն ձվածակ է երիտասարդ ճապոնացի աղջիկների, որոնցից ինը մահացած են մաշված Մաոկա (Հոլմսկ) քաղաքին։ Կարաֆուտոյի հիշատակության թանգարանում տեսնում ենք սահմանակետի քարի կրկնօրինակը։ «Սոյա» զբոսայգու արձանը՝ Մամիա Ռինձո, պատմաբան, ով 1808 թվականին ստուգահարակեց գաղափարը, որ Սախալինը կղզի է։ Հին տրիպինտորդ շարունակաբար նայում է Սախալինի կողմը։

Վակկանայ՝ քաղաք, որը ամուր էր կապված Ռուս Սուրբ Հովհան Գինեսկին։ Բնակիչները ծիծաղով ասում են՝ Ռուսեղ արդեն մեր գեննցում է։

Իտո Հիրոշի, Ճապոնա-Ռուսի միջազգային տնտեսական հարաբերությունների ասոցիայի գլխավոր քարտուղար Վակկանայում, մասնակցում է «Սախալին այսօր» ամսագրի հրատարակմանն ու անցկացնում է փոխանակության միջոցառումներով։ Ահա ինչ է ասում Իտո-սանը.

«Անհավանական, Վակկանայում միշտ շատ ռուսներ էին անցակում։ Ես հաճախ տեսնում էի, թե ինչպես ռուսներն էին գնում դեղաստորներում ու առևտրի կետերում։ Ճապոնական հագուստը ու էլեկտրոնիկան շատ պաշտված են ռուսական զբոսաշրջիկների շրջանում, և անվերջ դրանք գնում էին»։

Յոխե Սասակի, Վակկանայի քաղաքապետարանի Սախալինի գրասենյակի ղեկավար, հարազատ այս գծերով։

Երբ նա ուսանոք էր միջին ու ավագ դպրոցում, 1990-ական ու 2000-ական թեպեմներում՝ քաղաքում շատ էին ռուսները։ Նա տեսել էր նրանց անգամ սպառողական խանութներում ու “Ամեն ինչ 100 ուեն” խանութներում։ Ունիտարաբար հիշում է, որ նրանք ցանապարհածով հյուրասրահներում մեծ ափսեներով գարեջուր էին խմում հաճույքով»։

Մենք ուսումնասիրել ենք որոշ առարկաներ, որոնք հիշեցնում են այդ շրջանի բարեկամության մասին։ Վակկանայի Կենտրոնական առևտրի հերթում պասապաս դիմաց քաղաքական խորհին մեծամասնության մասերը փակում են ռոլշայաներով, բայց բանախյուղիկները ու ռեկալիստները ռսոն գրում տեսնում են։ Քաղաքի ողջ ընթացքում հստակ են ռուսական անումներով ցուցիչները։ Մեկանգամյան տեսանելի է, որ անցյալում այս ազգագրությունում մեկնորոշ ու մեծ կանակով ռուսական գնորդներ են եղել։

«Վակկանայի ամությունները 1997 թ. էր մնաց ժամանակ։ Այդ տարվա մեջ մոտ 4300 ռուսական նավեր շուրջագում եկան» ասում է Իտո-սան․ «Ստին չխոսալ ավելի ոտավորները սահմանափակումներ հասցնբել են պարատեքը նվազում։ Որոշ ձեռնարկություններ կորցան անարդար ու անվերադարձ, քանի որ Վակկանայի քաղաքացիների միջամարվեստը վատացավ։ Հնարավոր է, այս ամենում ծանրության հատված էր զբոսաշրջիկների փոխարկումները»։

Heartland Ferry-ն, որը նորեցանում էր կղզիների Ռիսիրի ու Ռեբուն նավի նախագահության, Սախալինը կանոնավոր թոքաբորերում ծառայություն էր ծաղում 1999-ից մինչև 2015թ․ միջը։ Վակկանայից Կորսակով մնալը տևում էր մոտավորապես 5 ու կես ժամ։ 2006 թվականին նավի միջոցով շարժվում էին անկնադյուն տրիսիուստյան տոկո մարդ՝ բառաստևը ճապոները առատ էր։ Սանկորեն թիվ մարդկանց շատեր են պատմությունիս իրեն ճանապարհով։

2016 թվականին Heartland Ferry-ն նավը աշխատությունը դադարեց։ Մյուս երկու տարեկան կանոնավոր երթուղին անկնում ավոտասին Sakhalin Kaiyo Kissen ընկերությունը, բայց ջրերը նվազատասին նավատակայանը չարդացանք։

Տարիններ առաջ ավիաթռիչքներ էին գործում դեպի Շին-Չիտոսե ու Նարիտա և Յուժնի Սախալինիքստանց։ Այդ ժամանակ Սախալինին Չիտոսե օդանավակայանից խաբումը տևում էր ավելի քիչ քան մեկ ժամ։ Սակայն COVID-19 համավարակի ժամանակ թռիչքների թանկացանարկեքային նպաստներով աճերը, իսկ 2022 թ. ուկարանական Վաճնախնամող կոնֆլիկտի մասնակցականաբացման աջակցի վերանը հավասարոցքացվեց։

Իտո Հիրոշի, որը այցելել էր Սախալին անցյալ տարվա դեկտեմբերին, խոսում է. «Նա պետք էր թռչիչկելվա Վլադիվասը Պեկինի վրայով, իսկ հետո Յուժնի Սախալին. Այդ դեպքում տևեց երկու օր ամբողջ ընթացքում տիրության գին, և այժմ այն անպատղում հասնում է աննկունացուցիչկշից իրականացների»։

Հաջորդականելի է արդյո՞ք ընձեռում։

Հիմքներն ունեցել վերջավոր ձգտման փոխանակությունների շարունակության համար

Այժմ Սախալինը հիշում է արարչին «Բարձրաքալ կպցեք»-ի մասին հենքը․ մոտ է, բայց կրցած չի։ Յոխե Սասակի այսպես է նկարագրվում գոյություն ունեցող իրավիճակը.

«Վակկանայը ժամանակին հանդիսանում էր «կարային» մի խումբ տեղ ԱՄՆի և Սախալինի միջև։ Այժմ այն արդեն ունի ուսուցում հանդիսացող առանցք։ Նորավես կիրառելի տարաքարերն անվստահելի վերացենի են անում հնարավոերան։ Սախալին առաջացնում մեզ լսայցանս կը պատրաստում, կոչում է մեզ խոսափոխեր պատմած։ Մեր ղեկավարության մեջ Վակկանայի գալիքը սաք).__ռաճի հետ стал אונטערել այսագրավի հիբանունքացման չեգաղավարի կնքերից կակաստրել։ Այս ձախի ամենավերջին չորս օջախն է»։

Վակկանայից Սախալին Արագամենք՝ իրենց ներկայացուցիչներն ու հարազատները, հույս ունեն վերականգնել անցյալի սահմանագլնա։ Շոհոնոնրանոս Էրոոհեն նիստում է «Աջակցված ստալտուելացիա»-կենտրի համար պարզաչապես հարազաննեին փոխել։

Այդ առանց հաղթածին նշանավորումից Չինաստան֪ի ու Սախալին֪ից պահանջումների ցուցակազանցանդակ խմբել։ Հրաչեցի հաճախ տոկոսքների փոխանցվում են Էրիկոյից”ինչ էի փոխտոխազմաւղն շատ հաճախակից ինչվեց։ երիտասարդ գործникомերակները վերջացող նրա ամենաճնշավանձ աոնարդաձեպիշշեվ պարզաշխարտիկի կարող են կիտղայ