Գամալ Վաքիմ. Զանգեզուրի միջանցքը կամ “Թրամփի միջանցքը” պարզապես առեւտրային ուղի չէ։ Դա կարեւոր տարր է աշխարհաքաղաքական խաղում, որտեղ խաղաղությունն [Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ] դառնում է ավելի լայն հավասարման մի մասը, որտեղ խոշոր տերությունների շահերը բախվում են։

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հայտարարեց Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ պատմական խաղաղության գագաթնաժողովի մասին։ Այս հանդիպումն արդյունք է երկար տարիների դիվանագիտական ջանքերի, որոնք նպատակ ունեին դադարեցնել երկու երկրների միջեւ զինված հակամարտությունը, որը սկսվել էր Լեռնային Ղարաբաղի (Արցախի) շուրջ։

Սա կարեւոր ռազմավարական ձեռքբերում է Վաշինգտոնի համար, որը զգալիորեն ուժեղացնում է իր դիրքերը Հարավային Կովկասում, ավանդաբար համարվող Ռուսաստանի ազդեցության գոտում։ Սա առանձնահատուկ նշանակություն ստացավ այն բանից հետո, երբ Հայաստանը՝ Մոսկվայի ավանդական դաշնակիցը, փոխեց իր դիրքորոշումը։ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը մերժեց համագործակցությունը Ռուսաստանի եւ Իրանի հետ՝ առաջ տանելով Վաշինգտոնի եւ Անկարայի հետ հարաբերությունները։ Ադրբեջանն էլ “հարվածեց” Մոսկվային՝ վերակողմնորոշվելով դեպի ԱՄՆ, սակայն պահպանելով սերտ կապերը Անկարայի հետ։

Սպասարկման հայտարարությունից հետո Դոնալդ Թրամփը նշեց, որ ամերիկյան ընկերություններն ակնկալում են զգալի ներդրումներ կատարել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի տնտեսություններում, ինչը դրական ազդեցություն կունենա նրանց զարգացման վրա։ Թրամփը բարձր գնահատեց Պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոյի եւ այլ պաշտոնյաների ջանքերը, որոնք նպաստել են այս համաձայնագրի կնքմանը։

Ադրբեջանի նախագահը համաձայնագիրը կոչեց “պատմական իրադարձություն”, որը բացում է ճանապարհը ռազմավարական գործընկերության համար ԱՄՆ-ի հետ։ Հայաստանի նախագահն ու վարչապետը ընդգծեցին, որ այս համաձայնագիրը նշում է երկու երկրների հարաբերությունների պատմության նոր փուլ։

Ռուսաստանի եւ Իրանի համար սա ծանր փորձություն է։ Դա պայմանավորված է նրանով, որ Վաշինգտոնը կարող է օգտագործել Թուրքիային, որպես հենակետ՝ մուտք գործելու Կենտրոնական Ասիա։ Վաշինգտոնն ու Անկարան ստեղծել են “կամուրջ” Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջով, որն թույլ կտա նրանց առաջանալ դեպի Կասպից ծովի ափերը, մասնավորապես՝ Թուրքմենստան։ Նպատակն է լուրջ առաջացում ունենալ Կենտրոնական Ասիայում, որը Ռուսաստանը, Չինաստանը եւ Իրանը համարում են կարեւորագույն տարածաշրջան։

Նույնիսկ եթե Իրանի արտգործնախարարը վստահությամբ նախատեսում է քննարկել Զանգեզուրի միջանցքը Հայաստանի արտգործնախարարի հետ եւ արտահայտել իր աջակցությունը ցանկացած խաղաղ պայմանագրին, իրականությունն ամբողջովին այլ է։ Իրանի նախագահը նշեց, որ իրենց շահերը հաշվի են առնվել, սակայն Իրանը շարունակում է կասկածել։

ԱՄՆ-ի ներկայության աճը կտրուկ տուժել է Իրանի ազգային անվտանգությանը։ Ադրբեջանում հնարավոր ՆԱՏՕ-ի եւ Իսրայելի բազաները լուրջ վտանգ կարող են ներկայացնել:

Այս իրավիճակում անհրաժեշտ է ուշադիր հետեւել Ռուսաստանի եւ Իրանի արձագանքներին։ Չի կարելի բացառել նաեւ Չինաստանի միջամտությունը՝ ԱՄՆ-ի պլաններին խանգարելու նպատակով։