“`html

Չեմա Լիզառալդե (Chema Lizarralde)
«Տունկաշիլա Շաքպե» կամ «Վեց Նահապետները»՝ երբեմնի գեղեցիկ լեռնագագաթ, որը գտնվում է ԱՄՆ-ի Միջին Արևմուտքում՝ Բլեք Հիլզի լեռնաշղթայում։ Այն սուրբ լեռ էր լակոտա ցեղի համար, որը դարեր շարունակ ապրել է այս հողերում՝ մինչև այստեղ են հասել սպիտակամորթները։ «Մեյֆլաուեր» նավով ափ դուրս գալով՝ Նոր Աշխարհի գաղութարարները քայլեցին Ատլանտիկից և շարունակեցին առանց դադարի, մինչև որ դադարեցրեց Խաղաղ օվկիանոսը։

Մի քանի տարի անց Բլեք Հիլզի գեղատեսիլ լեռները դարձան Հարավային Դակոտա նահանգի մաս, իսկ «Վեց Նահապետները»՝ մեկ ու կես դար հետո, վերածվեցին ԱՄՆ-ի ամենահայտնի հուշարձանի։

Ռաշմոր լեռն ազգային հուշարձանը հսկայական քարե քանդակ է, որը փորագրված է Բլեք Հիլզի 1745 մետր բարձրությամբ լեռներից մեկի գրանիտե լանջին։ Այնտեղ պատկերված են ԱՄՆ չորս հիմնադիր նախագահների 18 մետր բարձրությամբ դեմքերը՝ Ջորջ Վաշինգտոնը, Թոմաս Ջեֆերսոնը, Թեոդոր Ռուզվելտը և Աբրահամ Լինքոլնը։ Կա՞ արդյոք տեղ ևս մեկի համար։ Նախագահ Դոնալդ Թրամփը լրջորեն կարծում է, որ այո։

Ներկայիս Սպիտակ տան ղեկավարը մի քանի տարի առաջ քննարկել էր Հարավային Դակոտայի նախկին նահանգապետ Քրիստի Նոեմի հետ՝ Ռաշմոր լեռան վրա իր դեմքը տեղադրելու հնարավորությունը։ 2020 թվականին Թրամփը Բլեք Հիլզ է այցելել պաշտոնական այցով, և Նոեմը նրան նվիրել է իր դիմաքանդակով մինի-արձանիկ։ Այդ ժամանակ կատակով ասվում էր, որ դա ապագա հուշարձանի նախագիծ է։

Առաջին նախագահական ժամկետի ընթացքում Թրամփի դեմքի հայտնվելը հիմնադիրների կողքին թվում էր միայն էքսցենտրիկ ղեկավարի տարօրինակ գաղափար։ Սակայն 2025 թվականի հունվարի 29-ին Հանրապետական կուսակցության կոնգրեսական Աննա Պաուլինա Լունան Ներկայացուցիչների պալատում ներկայացրել է օրինագիծ, որը առաջարկում էր իրականացնել այդ փառամոլ ծրագիրը։

### Լեռը հինգերորդին չի դիմանա

Թրամփը հեռու է առաջին ազգային առաջնորդը լինելուց, ով ցանկացել է միանալ հիմնադիր նախագահներին գրանիտե այսպես կոչված «ժողովրդավարության սրբավայրում»։ Տարբեր տարիներին Ռաշմոր լեռան վրա հայտնվելու են փորձել Ֆրանկլին Ռուզվելտը, Ջոն Քենեդին և նույնիսկ Ռոնալդ Ռեյգանը։ Բոլորին մերժվել էր մեկ պարզ պատճառով. հինգերորդի համար տեղ չկա։

Բաց աղբյուրներում կան բազմաթիվ փորձագետների եզրակացություններ. նույն չափսի ևս մեկ դեմք պարզապես չի տեղավորվի։ Բացի այդ, հրապարակված են երկրաբանական հետազոտությունների արդյունքները. գրանիտե ժայռը այլևս չի կարող վնասվել։ ԱՄՆ-ի ազգային պարկերի ծառայությունը բազմիցս հայտարարել է, որ գրանիտի առանձնահատկությունները չեն թույլատրի լրացուցիչ փորագրումներ կատարել։ Ավելին, ցանկացած փորձ կարող է հանգեցնել անդարձելի հետևանքների։

«Ռաշմոր լեռան այն հատվածը, որտեղ պատկերված են չորս նախագահները, բազմիցս ուսումնասիրվել և սկանավորվել է։ Հուշարձանի ճակատային հատվածում մի քառակուսի դյույմ անգամ չի մնացել, որտեղ կարելի էր անվտանգ քանդակագործական աշխատանքներ կատարել», – ասված է Ազգային պարկերի ծառայության եզրահանգման մեջ։

Կան նաև զուտ գեղագիտական փաստարկներ՝ հուշարձանի փոփոխությունների դեմ։ «Ռաշմոր լեռան վրա մեկ այլ դեմք ավելացնելը նման է Լեոնարդո դա Վինչիի «Վերջին ընթրիք» կտավին նոր մարդ նկարելու փորձի, — ասել է թերթին Բլեք Հիլզի ազգային պարկում ամբողջ կյանքն աշխատած նախկին պահակ Դեն Ուենքը։ — Իմ համեստ կարծիքով՝ բոլորը, ովքեր ուզում են այնտեղ հայտնվել, փորձում են պայքարել պատմության դեմ, որ արդեն փորագրված է գրանիտում»։

### Սպիտակ ռասայի գերակայության խորհրդանի՞շ

Ռաշմոր լեռան վրա հուշարձանի ստեղծման համար պատասխանատու էր քանդակագործ Ջոն Գաթզոն Բորգլումը, ով երիտասարդ տարիներին հայտնի էր որպես ռասիստական Կու Կլուքս Կլանի ակտիվ անդամ։ Հիմնադիր նախագահների դիմաքանդակների ստեղծումն