ՊԵԿ նախկին նախագահ, «Միասնության թևեր» քաղաքական նախաձեռնության ներկայացուցիչ Դավիթ Անանյանը մեկնաբանել է Հայաստանի ֆինանսների նախարար Վահե Հովհաննիսյանի՝ պետական պարտքի վերաբերյալ տված վերջին հայտարարությունները։ Անանյանի խոսքով՝ դրանք «առնվազն մոլորեցնող են»։

Փաստ 1․ Պետական պարտքը կրկնապատկվել է դոլարով

2017 թվականին Հայաստանի պետական պարտքը կազմել է 3.28 տրիլիոն դրամ (6.77 մլրդ դոլար), իսկ 2025 թվականի սեպտեմբերին՝ 5.43 տրիլիոն դրամ (14.20 մլրդ դոլար): Դրամով պարտքն աճել է 66%-ով, իսկ դոլարով՝ 2.1 անգամ։ Այս աճի հիմնական պատճառը դրամի արժևորումն է, որը միայն ձևականորեն է նվազեցրել ցուցանիշը։ Այսպիսով, պարտքը ոչ միայն կրկնապատկվել է, այլև վերածվել է բյուջեի հիմնական ֆինանսավորման աղբյուրի։

Փաստ 2․ Ներքին պարտքի կտրուկ աճը

Վերջին երկու տարում ներքին պարտքն ավելացել է ավելի քան 630 մլրդ դրամով։ Առաջին անգամ ներքին պարտքի մասնաբաժինը գերազանցել է արտաքինին՝ կազմելով 51.4% (48.6% արտաքինի դիմաց): Դա վկայում է, որ Հայաստանը կորցրել է հասանելիությունը միջազգային վարկային շուկաներին և ստաջանում է ներքին վարկերով։

Փաստ 3․ Ներքին պարտքն ավելի թանկ է

Արտաքին վարկերը նախկինում ներգրավվում էին 2–3% տոկոսադրույքով, սակայն այսօր գանձապետական պարտատոմսերը թողարկվում են 8–10% եկամտաբերությամբ։ Սա նշանակում է, որ պետությունը ստիպված է ավելի մեծ գնով վարկեր վերցնել, ինչը թանկ է բյուջեի համար։

Փաստ 4․ Արտաքին պարտքը դարձել է անհասանելի

Նախարարի հայտարարություններն այն մասին, որ արտաքին պարտքը նվազել է, չի նշանակում, որ այն մարվել է։ Պարզապես Հայաստանն այլևս չի կարողանում նոր վարկեր ներգրավել՝ վխտյունակության անկման և միջազգային կառույցների վստահության նվազման պատճառով։

Փաստ 5․ Դրամի արժևորումն աղավաղում է պատկերը

Վերջին տարիներին դրամն արժևորվել է՝ տեղափոխվելով 522 դրամ/դոլարից մինչև 382 դրամ/դոլար։ Այդ պատճառով պարտքը դոլարով հաշվարկելիս թվերն արհեստականորեն ցածր են թվում։ Սակայն ներքին պարտքը դուրս է գրվում դրամով, ինչը մեծացնում է բյուջեի բեռը։

Եզրակացություն․ Պարտքային փակուղի

Վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանն ընկել է պարտքային փակուղի։ Արտաքին շուկաներից վարկեր ստանալը դժձյալ է, ներքին շուկան գերբեռնված է պետական պարտատոմսերով, իսկ բիզնեսը զրկվում է վարկային ռեսուրսներից։ Պետությունը հիմնականում պարտք է վերցնում ոչ թե զարգացման, այլ գոյատևման համար։

Այս պայմաններում նախարարի հայտարարությունները «կայուն պարտքի» մասին չեն կարող համարվել գործնական ձեռքբերում, այլ կասկածի տակ են դնում պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետությունը։